Laatste ooggetuige neergestort Amerikaans vliegtuig onthult plaquette in Sint Nicolaasga

Het neerstorten van een Amerikaans vliegtuig in 1943 en de vlucht van de bemanning door de regio, brachten de oorlog letterlijk Sint Nicolaasga binnen. Een plaquette moet een blijvende herinnering bieden aan de gebeurtenis.

Akke Nijholt-Postma bij de plaquette. ,,Ik sjoch him noch de parasjute ôfdwaan en fuortdraven.”

Akke Nijholt-Postma bij de plaquette. ,,Ik sjoch him noch de parasjute ôfdwaan en fuortdraven.” Foto: Simon Bleeker

26 november 1943 was een heldere dag, ,,krekt sa’t it waar no 77 jier letter is”, zegt Akke Nijholt-Postma uit Sint Nicolaasga ,,Wy sieten te iten, doe’t ús heit sei: dat fleantúch fljocht fierstente leech. Dit komt net goed.”

Heit kreeg gelijk. Ook Duitse jagers kregen de onbestuurbare bommenwerper, die Amerikaans bleek te zijn, in het vizier. Piloot Virgil Jeffries droeg zijn bemanning op om met een parachute uit het toestel te springen. Vier bemanningsleden lukte dit niet. Zij kwamen om toen het vliegtuig neerkwam in een weiland van boer Huite Zonderland bij het Westend. De zes andere bemanningsleden konden in eerste instantie wel wegkomen.

Eerbetoon

Het neerstorten van de Amerikaanse bommenwerper, de Las Vegas Avenger, precies tussen Sint Nicolaasga en Doniaga, is opgetekend in een boekje dat gisteren verscheen. Leden van Plaatselijk Belang Sint Nyk en andere bewoners wilden als ‘Commissie Eerbetoon voor Las Vegas Wreker’ het neerstorten van het Amerikaanse vliegtuig herdenken. ,,Maar corona gooide roet in het eten”, legt Harry Nota uit. ,,Het boekje is er nu wel en we hebben de plaquette voor elkaar gekregen. Als het weer goed is, vliegen er vanmiddag als eerbetoon vier F-16-vliegtuigen van de vliegbasis Leeuwarden over Doniaga en Sint Nicolaasga.

Myn suster, doetiids fyftjin jier, wie by pake en hat it wrak ek sjoen. Us heit sei dat wy net sjen mochten

Nijholt was dertien jaar oud toen het Amerikaanse toestel neerstortte. ,,Op it hiem fan myn pake Huite dus”, vertelt ze. ,, Myn suster, doetiids fyftjin jier, wie by pake en hat it wrak ek sjoen. Us heit sei dat wy net sjen mochten. En dat as de Dútsers fregen oft wy wat sjoen hiene, we sizze moasten dat dat net sa wie. We sieten gewoan te iten.”

Lees ook: Na de brute moord op Marten was niets meer hetzelfde

Vlak bij het wrak bleven twee bemanningsleden achter, van wie een aan de enkel gewond was geraakt. De Duitsers hadden de twee snel gevonden.

Verkeerde kant

De vier anderen konden ontkomen. Een van hen belandde op een boerderij in de buurt, waar hij na een week door de Duitsers werd gevonden. De drie andere bemanningsleden vonden elkaar op het erf van boer Auke de Jong, die hen in de richting van de Tsjûkemar zag lopen waar ze zich in het riet verstopten. De Duitsers, op zoek naar de verdwenen Amerikanen, zetten De Jong onder druk om te vertellen wat hij had gezien. Maar De Jong bezweek niet en durfde de Duitsers precies de verkeerde kant op te sturen.

Ek ús waard frege wat wy sjoen hiene. Wy dienen wat ús heit ús sein hie. Wy hiene der neat fan sjoen

Al die ooggetuigen van toen zijn er niet meer. Nijholt, inmiddels negentig jaar, is de enige die er nog uit eerste hand over kan vertellen. ,,Ek ús waard frege wat wy sjoen hiene. Wy dienen wat ús heit ús sein hie. Wy hiene der neat fan sjoen.” Dat was niet waar, want een parachutist landde vlakbij haar huis. ,,Ik sjoch him noch de parasjute ôfdwaan en fuortdraven. Ik ha noch faak oan dat momint tocht.”

Lees ook: Namenarchief van Jack Kooistra over Tweede Wereldoorlog verhuist naar Amersfoort

De drie Amerikanen, Jeffries, Mc Gaillard en Moon, vervolgden hun vlucht. Op verschillende plekken vonden ze onderdak. Jelle Folkerts Jellesma uit Wilhelminaoord gaf de drie mannen burgerkleding en verbrandde de uniformen. Later werd het drietal nog op de boerderij van Jelle Bakker tussen Joure en Heerenveen opgevangen. Beide families ontvingen na de oorlog een oorkonde van de Amerikaanse president Dwight Eisenhower.

Verschillende lezingen

Hoe de drie mannen uiteindelijk in Amsterdam belandden, blijft vaag. Er bestaan verschillende lezingen. Maar de afloop is dezelfde: de drie werden alsnog gepakt door de Duitsers en belandden in een krijgsgevangenkamp in Polen. Dat wisten ze uiteindelijk te overleven.

Ik haw letter heard hoe’t it mei harren ôfrûn is. Ik fyn it moai dat der no, safolle jier letter, noch omtinken foar dit barren is

Nijholt wist tot voor kort niet eens van die afloop. ,,Ik haw letter heard hoe’t it mei harren ôfrûn is. Ik fyn it moai dat der no, safolle jier letter, noch omtinken foar dit barren is.”

De kleinkinderen van de militairen hadden eigenlijk in mei naar Sint Nicolaasga zullen komen om de onthulling van de plaquette bij te wonen. Nota hoopt dat de Amerikaanse familie volgend jaar alsnog naar Fryslân kan komen om de plaquette met eigen ogen te bekijken.

Ondergedoken, Joods en toch actief in het Friese verzet

Thuis wist dat haar vader tijdens zijn onderduikperiode in Fryslân actief was geweest in het verzet. Dat gebeurde onder de naam Arie Dijkstra. ,,Een dag na de bevrijding van Dokkum hield mijn vader de foute burgemeester van Oostdongeradeel (Auke Ykema, MV) onder schot.

Nieuws

menu