Koken boven een vuurtje in Firdgum, zoals dat in het jaar 1000 ook gebeurde.

Middeleeuws koken met erwten, spek en een hoop geduld

Koken boven een vuurtje in Firdgum, zoals dat in het jaar 1000 ook gebeurde. Foto: Jan Spoelstra

Een culinaire tijdreis naar het jaar 1000 leverde vrijdag bij de plaggenhut in Firdgum een smakelijke erwtensoep op met brood. ,,Streekprodukten binne no hip, mar doe iet men dat alle dagen.”

,,Moaie tiid, dy âlderwetse tiid”, vindt een van de kinderen die gisteren meedeed aan de workshop Middeleeuws koken bij het Yeb Hettinga Museum in Firdgum. ,,In folle moaiere tiid as no”, vindt een ander jongetje op klompen, terwijl hij boven het open vuur in de pan staat te roeren.

Er staat vandaag erwtensoep met groente en spek op het menu. Jildou Kooistra, masterstudent archeologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, heeft het recept helpen uitzoeken. Ze is met haar stage bezig, die onder meer bestaat uit het leiden van deze workshop.

Driepoot

,,Ik haw it resept thús al úttest op myn freon en myn âlders”, zegt ze. Maar hier wordt gekookt in een veld-oven met driepoot. Aan de driepoot hangt een flinke pan boven het houtvuur. ,,Dat ha wy oanmakke mei tondels”, legt vrijwilliger Jan Vonk (81) uit, dus met verhitte en verkoolde stukken wol. Met vuursteentjes en stukjes berkenbast hebben ze het vuur aan de gang gekregen. De kinderen scheppen de erwten in de pan en snijden voorzichtig de groente.

Ik haw it resept thús al úttest op myn freon en myn âlders

Gele erwten zijn nu nog uitsluitend veevoer, maar werden in de Middeleeuwen nog verbouwd voor eigen consumptie. De knolselderij en de prei die straks in de soep gaan, mogen tegenwoordig doorgaan voor oer-Hollands, maar in feite waren het de Romeinen die de groenten naar onze contreien brachten, vertelt Kooistra. ,,Men iet fierder in protte bôle, brij, earten en pûlfruchten.”

De paar koeien en schapen die je als boer had, leverden melk en kaas op. Uiteindelijk werden ze geslacht voor het vlees, net als varkens. ,,Mar minsken ieten yn dy tiid wierskynlik minder fleis as no.”

Kennis doorgeven

De vijfentwintig deelnemers aan de workshop, onder wie veel kinderen, genieten wel van het Middeleeuwse koken boven een open vuurtje in de zon, ook al duurt het aanmerkelijk langer dan het moderne kokkerellen met wok en snelkookpan. ,,Wy ha thús krekt in nije keuken, mar dit is folle leuker”, zegt een van de kinderen.

Wy ha thús krekt in nije keuken, mar dit is folle leuker

Vonk, die nog heeft gewerkt met amateurarcheoloog Yeb Hettinga naar wie het museum is genoemd, vindt het belangrijk om de kennis over de verre geschiedenis van deze streek door te geven. ,,Ik wol de Friezen sjen litte wêr’t harren oarsprong leit. As je dêr mear fan witte, sjogge jo ek safolle mear yn it lânskip – terpen, kwelderwâlen, slinkjes.” Hij verdiept zich nu in de vismethoden van destijds en wil daar in het museum een kamertje over inrichten.

,,Wy wolle graach faker sokke aktiviteiten organisearje, mar wy sitte fierste krap yn ’e frijwilligers”, zegt zijn vrouw Gryt. Ze is blij met de schoolklassen die afgelopen jaar voor het eerst zijn langs geweest, nu er subsidie is om op school aan lokale geschiedenis te doen.

Geduld

Kooistra roert nog eens in de pan. Het interessante van recepten uit deze periode, rond 800 tot 1000 na Christus, vindt zij dat de keuken nog grotendeels uit streekproducten bestond. ,,Ik hâld fan itensieden. Sa no en dan gean ik thús ek hielendal los op in resept fol mei lokale produkten. Mar oare dagen mei ik ek graach eksoatysk ite, hear!”

Ik wol de Friezen sjen litte wêr’t harren oarsprong leit. As je dêr mear fan witte, sjogge jo ek safolle mear yn it lânskip – terpen, kwelderwâlen, slinkjes

Intussen slaat de rook van het vuur je af en toe venijnig in het gezicht. Er wordt zuurdesembrood gebakken, broodhompen worden boven het vuur verhit en appels gepoft.

Je moest wel wat geduld hebben in de Middeleeuwen, want pas aan het eind van de middag is de erwtensoep dan toch klaargeprutteld. Kommetjes in de aanslag en opscheppen, en dan maar hopen dat het smaakt zoals in het jaar 1000.