Molen Arkens in Franeker staat er weer bij als in 1910

De spinnenkopmolen Arkens in Franeker is de enige van Nederland met vlinderwieken, maar het was lange tijd ook de molen waar de molenaars van de vereniging Gild Fryske Mounders zich het meest aan ergerden. Dat zegt Gerard van Dijk, algemeen coördinator van de Stichting tot behoud van monumenten in Waadhoeke.

Johannes Dijkstra en Rolf Dijkema (gebogen) ronden de restauratie van de vlinderwieken van Arkens af. Zij brachten de wieken terug in de straat van 1910.

Johannes Dijkstra en Rolf Dijkema (gebogen) ronden de restauratie van de vlinderwieken van Arkens af. Zij brachten de wieken terug in de straat van 1910. Foto: Aise van Beets

,,De vorige restauratie in 1976 is niet helemaal goed gegaan. Er werd al lang geopperd om de molen weer terug te brengen naar de staat van 1910. Onder andere dankzij subsidie van stichting de Hollandse Molen konden we dat voor elkaar krijgen.”

Het molentje werd in 1910 voorzien van vlinderwieken, een uitvinding van molenbouwer Westra uit Franeker. Volgens Rolf Dijkema van restauratiebedrijf de Molenmakers uit Tzummarum, een rechtsopvolger van Westra, betrof het een experiment met aerodynamica. ,,It systeem wie wol bysûnder en it sjocht der oars út, mar it hie ek net hiel folle foardielen, dus it bruts net echt troch.”

Zo heeft houtzaagmolen De Rat in IJlst een tijdje vlinderwieken gehad, maar die werden in de jaren dertig alweer vervangen door reguliere zelfzwichtende wieken. Dit is een systeem dat lijkt op een soort luxaflex waarbij de kleppen van de wieken automatisch dicht of open gaan naar gelang de windsterkte. Er hoeven dus geen zeilen over de wieken gespannen te worden, zoals bij oudere types.

It systeem wie wol bysûnder en it sjocht der oars út, mar it hie ek net hiel folle foardielen

Vlinderwieken werden ook voorzien van zelfzwichting, maar toen het molentje van Arkens in 1976 werd verplaatst naar de vijver tegenover de watertoren aan de Leeuwarderweg, werd het zelfzwichtingsysteem vervangen door zeilen. ,,Dat seach der eins net út, want dat heart net by flinterwjukken.”

Om dit systeem goed toe te passen op deze vlinderwieken, moesten de molenmakers op zoek naar voorbeelden op foto’s en op restanten van molens die ooit vlinderwieken hadden. ,,It wie in hiel bysûnder putsje. Mar wy binne der útkaam. It tink- en út-sykwurk is benammen troch myn kollega Johannes Kooistra dien.” De reparatie nam een half jaar in beslag en kostte in totaal 119.000 euro. De wieken hoeven voortaan niet meer van zeil voorzien te worden, maar gaan vanzelf open als het te hard waait. Zo vaak draait het molentje echter niet meer, omdat het geen functie meer heeft bij de bemaling. Van Dijk: ,,Maar het is uniek en het is mooi dat het behouden blijft.”

Nieuws

menu