Liuwe Westra. ,,Wy wolle mei de oersetting de yrritaasje werombringe.”

Nieuwe Fryske Bibel brengt de irritatie terug

Liuwe Westra. ,,Wy wolle mei de oersetting de yrritaasje werombringe.” Foto: Marchje Andringa

De nieuwe Friese vertaling van de Bijbel is ruim een jaar op weg. Het project is zo ver gevorderd dat gisteren aan Gedeputeerde Staten een eerste ‘priuwke’ werd gegeven. Maar kiezen blijft lastig: was Maria nu ‘swier’ of toch ‘yn ferwachting’?

Een jaar nadat de werkgroep een provinciale subsidie kreeg voor het omvangrijke project vonden Gedeputeerde Staten het gisteren op het Provinciehuis in Leeuwarden tijd om zich op de hoogte te laten brengen van de vorderingen. Lútsen Kooistra, Bob Pruiksma en Liuwe Westra gaven gisteren een eerste indruk.

Ruim veertig jaar na de Friese vertaling van 1978 is er volgens hen behoefte aan een nieuwe, eigentijdse tekst. De werkgroep heeft besloten om een vertaling te maken die zo dicht mogelijk ligt bij de Griekse, Hebreeuwse en Aramese grondteksten, terwijl die tegelijk goed begrijpelijk moet zijn.

Geen BGT

Er is bewust niet gekozen voor een Friese versie van de Bijbel in Gewone Taal (BGT). ,,Dat is in boek om respekt foar te hawwen, mar it is net sinfol om soks foar it Frysk te meitsjen”, zei nieuwtestamenticus Westra. ,,Der binne yn en bûten Fryslân yn totaal sa’n 200.000 minsken dy’t Frysk lêze kinne. De saneamde ‘swakke lêzers’, dêr’t de BGT foar ornearre is, lêze dochs inkeld Nederlânsktalich. Der is dus gjin merk foar in Fryske Bibel yn ienfâldige taal.”

De saneamde ‘swakke lêzers’, dêr’t de BGT foar ornearre is, lêze dochs inkeld Nederlânsktalich

De vertalers vonden het ook te bezwaarlijk om belangrijke woorden als ‘genede’ te laten vervallen, zoals in de BGT is gebeurd. ,,Sokke begripen fine wy te essinsjeel om troch oare wurden te ferfangen”, legde Lútsen Kooistra uit.

‘Terskflier’

Wel zullen tal van begrippen daardoor toegelicht moeten worden. ,,Dêr ûntkomme wy net oan.” De ‘terskflier’, bijvoorbeeld, waar het kaf van het koren wordt gescheiden, is geen alledaags begrip meer het modern-agrarische Fryslân van vandaag de dag. ,,En wa wit noch wat ‘njirrebrod’ is?” Maar in Matteüs 23 is er wat de vertalers betreft echt niet een goed alternatief voor ‘addergebroed’.

Wâldfrysk

Het afgelopen jaar hadden de vertalers en redacteuren dan ook veelvuldig overleg over de keuzes waar ze zich tijdens het vertalen voor gesteld zagen. ,,Dat is bytiden noch knap yngewikkeld. Foar hokker Frysk kieze jo? Sjoch, it kin gjin Wâldfrysk wurde, mei alle respekt foar it Westereenders, mar dan bliuwe der noch allerhanne fragen oer: wie Maria ‘swier’, of wie se ‘yn ferwachting’?”, gaf Kooistra als voorbeeld. Het antwoord gaf hij echter niet. ,,Safier binne wy noch net.”

Der bliuwe noch allerhanne fragen oer: wie Maria ‘swier’, of wie se ‘yn ferwachting’?

Kooistra en de andere werkgroepleden verwachten dat de vertaling zal bijdragen aan de sociale status van de Friese taal. Gedeputeerde Sietske Poepjes sloot zich daar gisteren tijdens de presentatie van het ‘priuwke’ bij aan. ,,It is wichtich om in korpus op te bouwen fan skreaune teksten yn geef Frysk. Sok Frysk wolle wy graach trochjaan.”

Foto

Er wordt met deze nieuwe vertaling als het ware een foto gemaakt van het huidige Fries, vulde Kooistra aan. ,,As der oer tritich jier wer in nije oersetting makke wurde soe, is dat in nije foto fan it Frysk fan dan. Sa kinne je troch de tiid hinne sjen hoe’t it Frysk him ûntjout.”

Jesaja-rol

Om te illustreren hoe de nieuwe vertaling zich wil onderscheiden, koos Westra een fragment uit Handelingen 8, waarin Filippus de Ethiopiër ontmoet die een Jesaja-rol zit te lezen. ,,Dy man siet net óp in wein”, zoals in de vertaling uit 1978 staat, ,,hy siet derýn. It wie in ryk man, dy siet yn in koets mei de gerdyntsjes ticht. Filippus koe him dus net sjen, mar hy héárde dat er siet te lêzen. Dat makket it krekt spannend.”

Bibeloersettings ha oanstriid om de skerpe kantsjes derôf te heljen

Als Filippus vraagt ‘Begripe jo eins wol wat jo lêze’, wekt dat de irritatie van de Ethiopiër op. ,,Bibeloersettings ha oanstriid om de skerpe kantsjes derôf te heljen en alles nofliker te meitsjen. Wy woene de yrritaasje werombringe.”

‘Sis my ris, oer wa hat de profeet it hjir?’ (1978) wordt in de nieuwe vertaling dan ook: ‘Yn ’e goedichheid, oer wa hat de profeet it hjir?’. ,,In prachtige fynst fan oersetter Cor Waringa”, aldus Westra.

Het zal nog zeker tot 2025 duren eer de nieuwe Friese Bijbelvertaling helemaal klaar is.