Met de vlasroute op zoek naar de vlashistorie van Noordoost-Fryslân, waar ooit grote stukken land blauw kleurden in de zomer

Ooit kleurden grote delen van Noordoost-Fryslân in de zomer blauw van de bloeiende vlasplanten. De plant keert langzaamaan terug en met de vlasroute wordt de vlashistorie van de regio de komende weken belicht. Zaterdag werd de route geopend.

Carl en Beppie Heijst bekijken de eerste bloeiende vlasplanten in Ee.

Carl en Beppie Heijst bekijken de eerste bloeiende vlasplanten in Ee. Foto: Jan Spoelstra

Voorzichtig staken het afgelopen weekend hier en daar al de eerste blauwe bloemen hun kop op uit de verder nog groene velden. Dit was te zien op een akker in Ee en in een tuin bij het buurtschap Farebuorren, waar al een klein perkje in bloei staat. Het is het resultaat van de traditionele zaaidag op de honderdste dag van het jaar, die dit jaar op 10 april viel.

,,Wy hawwe doe pûdsjes mei flaakssiedsjes fuortjûn dy’t eltsenien yn de tún siedzje koe”, zegt kunstenares Nynke Runia van textieldrukkerij en theetuin Kleine Lijn in Blije. ,,Flaaks waard altyd op de hûndertste dei fan it jier siedde. It hat hjir wat yn ’e lijte stien sadat it no al yn bloei is.”

Runia nam tijdens het Culturele Hoofdstadjaar in 2018 het initiatief voor de eerste vlasroute waarvan de vierde editie zaterdag werd geopend bij haar atelier en katoendrukkerij. Dat er nog niet veel in bloei is, mag de pret niet drukken. Er is genoeg te doen op de vlasroute, zoals een bezoek aan het vlasmuseum It Braakhok in Ee of bij vlechtwerker Douwe van der Weij in Blije die eendenkorven vlecht van gedroogde vlasstengels.

Dat is vooralsnog het enige wat er van het vlas wordt gemaakt dat tegenwoordig in Noordoost-Fryslân groeit. ,,Der is noch te min om linnen fan te meitsjen”, zegt Runia. Het linnen dat zij bedrukt in haar atelier komt vooral uit België en Frankrijk. De kleuren die ze ervoor gebruikt, haalt ze uit haar eigen tuin en maakt ze bijvoorbeeld van walnoten, meekrap of rietpluimen.

Multifunctioneel

Van deze planten maakt ze gedroogde pigmentkorrels die vermengd met lijnolie als verf worden gebruikt. De lijnolie komt uit de geperste zaadjes van de vlasplant. Met de verf beschildert ze naast linnen ook geschept papier dat ze zelf maakt van de vezels uit de vlasplant. ,,It is in multyfunksjoneel produkt dêr’tst in protte mei kinst.”

Zeep

Wolly Prins, die haar zelfgemaakte zeepjes tijdens de eerste vlasdag verkocht, probeerde zeep te maken van lijnolie. Dat werkte toch niet heel goed. ,,Oalje is de basis fan sjippe. Kinst it wol fan lynoalje meitsje, mar dan moatst it fuort brûke want it bliuwt net lang goed. Ik meitjse benammen sjippe fan olive-oalje.” Losse lijnzaadjes in de zeep, dat heeft volgens haar wel weer voordelen. ,,Der site in protte slymstoffen yn lynsied en dat is wer noflik foar de hûd.”

Alle stadia

Botanisch kunstenares Hennie Dijk-Stel opende zaterdag haar expositie bij Kleine Lijn. Met waterverf maakt ze heel gedetailleerde afbeeldingen van planten en vruchten. Bezoekers konden haar ook aan het werk zien terwijl zij schetsen maakte van jonge vlasplantjes. ,,Dit is nog niet zoveel”, zegt ze, terwijl ze naar een schilderij van een roze wilgenroosje wijst. ,,Dat is veel interessanter. Misschien maak ik nog iets van een bloeiende vlasplant. Een echte botanische tekening bestaat uit afbeeldingen van alle stadia van een plant, dus daar hoort deze jonge fase ook bij.”

Carl en Beppie Heijst uit Schagen kwamen speciaal voor de vlasroute naar Blije. ,,We komen vaak in Fryslân en ook in deze regio”, zegt Carl. ,,Maar hier waren we nog nooit geweest. Ik hoorde pas laatst over de vlasgeschiedenis van Noordoost-Fryslân. Het is heel interessant.”

Roots

Voor een andere bezoeker, Braaksma, was het een terugkeer naar haar wortels. Bij het braken van vlas worden de gedroogde stengels geslagen om de vezels eruit te halen. ,,Mijn grootouders werkten in Uithuizen in het vlas. Het is voor mij een terugkeer naar de roots om meer te weten te komen over de vlasgeschiedenis van Noordoost-Fryslân.”

Belangstellenden kunnen tot in augustus elke zaterdag deelnemen aan de vlasroute. In juli staan de planten in volle bloei waarna ze in augustus worden geoogst.