Wekelijks vindt het personeel van de PI Leeuwarden pillen en mesjes, gevangenis gaat contrabande binnenkort samen met politie te lijf

Hoe krijg je drugs en wapens de penitentiaire inrichting van Leeuwarden binnen? Gedetineerden lukt het bijna wekelijks, al maken coronamaatregelen het moeilijker. Gevangenisdirecteur Gino Tibboel maakt zich geen zorgen over de smokkelwaar. Wel gaat de PI binnenkort contrabande samen met de politie te lijf, een landelijke primeur.

Directeur Gino Tibboel op de luchtplaats van de PI Leeuwarden.

Directeur Gino Tibboel op de luchtplaats van de PI Leeuwarden. Foto: Marchje Andringa

‘Bij het aanzeggen van een visitatie stak gedetineerde een hand in zijn broekzak en haalde een bol op softdrugsgelijkende stof tevoorschijn en gaf deze af. Naar weging bleek dat deze bol 64 gram woog.’

Deze passage uit een contrabanderapport uit 2019 van de PI Leeuwarden verhaalt over een mislukte poging om een handelshoeveelheid drugs de gevangenis binnen te krijgen. Het Friesch Dagblad kreeg deze rapporten na een Wob-verzoek. De PI vulde de rapporten aan met cijfers en directeur Tibboel licht die toe in dit interview.

Mesje op tandenborstel

Contrabande valt grofweg te verdelen in drie groepen: drugs, mobiele telefoons (bijvoorbeeld om criminele activiteiten voort te zetten) en wapens. Dat zijn bijvoorbeeld scheermesjes, vertelt Tibboel over de laatste categorie. ,,Die kunnen ze op een tandenborstel zetten, en daarmee kan je iemand stevig verwonden. En we hebben hier een grote groep die gewend is om drugs te gebruiken.” De drugs worden volgens Tibboel ook in de PI verhandeld.

Dat laatste blijkt ook uit de rapporten. Zo vond Leeuwarder gevangenispersoneel op 16 december 2019 32 pillen en twee blokjes hasj in een cel. Ook had deze gedetineerde ‘een lijst met namen van gedetineerden die binnen verblijven, met bedragen erachter vermeld’. In de cel lagen verder een pasje van een werkzaal en zeven scheermesjes. Vijf dagen eerder werden bij een andere celinspectie nog 290 pillen gevonden. Excessen, aldus Tibboel.

Criminelen zijn creatief in het naar binnen smokkelen van spullen. ,,Soms halen ze de zool van hun schoen open. Of het zit in de luier van een baby, als ze bezoek krijgen. En soms is het heel onsmakelijk. Dan verstoppen ze het in hun lichaam.” Een rapport van april 2019 vermeldt bijvoorbeeld een inspectie van een isolatiecel. ‘Bij het openen van de cel van (de gedetineerde, JPS) overhandigde hij direct de contrabande die hij uit zijn ontlasting had gehaald aan ons.’

Bezoekers spelen een belangrijke rol bij de smokkel. Op 8 november 2019 wist de PI bijvoorbeeld een bezoeker te betrappen. Gevangenismedewerkers zagen op videobeelden dat een ‘erg zenuwachtige’ bezoeker iets in een drinkbeker deed, wat de gedetineerde daarna opdronk.

Drugs in tennisballen

Sinds de coronapandemie is bezoek beperkt. Eerst ging het helemaal niet door, en later alleen vanachter plexiglas. Bezoek zonder toezicht ligt nog steeds stil. De PI vond sinds de coronamaatregelen minder contrabande (67 keer in 2019, 37 keer in 2020). Criminelen zochten in die periode naar nieuwe manieren om spullen binnen te krijgen. ,,Bijvoorbeeld via tennisballen, die over de muren van de PI werden gegooid. Op het hoogtepunt vonden we elke week een tennisbal met drugs op het dak. En soms telefoons.”

De smokkelwaar is vanzelfsprekend ongewenst, en de PI gaat contrabande op meerdere manieren te lijf. Bezoekers moeten bijvoorbeeld door een detectiepoort, en gedetineerden worden regelmatig gefouilleerd en gevisiteerd. Bij dit laatste wordt grondiger gezocht, ook om te kijken of gedetineerden iets in hun lichaam hebben verstopt.

Het fouilleren en visiteren gebeurt voor een deel (bijvoorbeeld bij aankomst van nieuwe gedetineerden) door zogeheten badmeesters. ,,Want vroeger moesten nieuwe gedetineerden echt in bad voor binnenkomst. Die term is gebleven.” In een rapport van 18 oktober 2019 staat hoe zo’n ‘badafdeling’ te werk gaat. Een nieuwe gedetineerde kwam binnen, en via de x-ray-scanner zag een badmeester twee telefoons tussen zijn boodschappen.

Inspecties met de politie

Eens in de paar maanden worden alle cellen geïnspecteerd, soms met drugshonden of telefoonhonden. Binnenkort gaat de PI Leeuwarden samenwerken met de politie, die speciale inspectieteams heeft. ,,Leeuwarden is de eerste PI die dat gaat doen. We willen alles vinden. Gedetineerden worden steeds slimmer in verstoppen, dus moeten wij slimmer worden in het zoeken.”

Tibboel wijst bijvoorbeeld op nieuwe soorten smartdrugs. Dat zijn stoffen met een roesopwekkend effect, die niet altijd onder illegale drugs vallen, en andere nieuwe vormen van drugs. ,,Je hebt bijvoorbeeld stoffen waarin je papier kan dompelen. Die komen dan binnen als tekening van een kind. Wij hebben dat nog niet gehad, maar andere PI’s wel.”

Wietlucht uit cel

Soms is het eenvoudiger om iets te vinden. Zo had op 22 maart 2019 een gedetineerde een computer van de ‘huiskamer’ van de gevangenis meegenomen naar zijn cel. Via die computer werden pornografische afbeeldingen gestuurd naar de Xbox-spelcomputer in de cel. Ook staat in meerdere rapporten dat gedetineerden betrapt werden omdat medewerkers een wietlucht roken.

Als contrabande gevonden wordt, volgt meestal een sanctie. Soms kiest Tibboel ervoor niet te straffen, omdat bijvoorbeeld een goed gesprek beter helpt. Bij een zogeheten handelshoeveelheid - in de PI is dat vanaf vijf gram - wordt altijd gestraft, bijvoorbeeld middels een periode in de isolatiecel. Sinds 2019 kan het Openbaar Ministerie bezoekers vervolgen voor contrabande. ,,Dus we doen ook altijd aangifte tegen de bezoeker”, vertelt Tibboel.

Valt nog mee

De gevangenisdirecteur schrikt niet van de hoeveelheid contrabande die gevonden wordt. ,,We hebben hier plaats voor 250 gedetineerden. Dat komt neer op zo’n duizend gedetineerden per jaar. Bij een stuk of vijftig wordt wat gevonden. Dat vind ik nog wel meevallen. Ik heb ook niet het idee dat het personeel meewerkt, of dat er een lek is. Het is hanteerbaar, en ik zie geen reden door voor extra maatregelen.”

,,Mijn streven is natuurlijk nul”, vervolgt Tibboel. ,,Maar er komt altijd wat binnen. En als je niets vindt zegt dat ook niet alles, want je weet niet wat je niet vindt.”