Dit artikel is vandaag gratis

Plan herverdeling gemeentefonds gekraakt: ‘Arme gemeenten worden armer’

Een kaart van Fryslân met per gemeente het resultaat van de herverdeling van het Gemeentefonds. Beeld: FD

De nieuwe manier waarop het rijk per 2023 het gemeentefonds van ruim 30 miljard euro wil verdelen, vindt de Raad voor het Openbaar Bestuur niet goed genoeg.

,,We zijn nog niet gerustgesteld, maar het steunt ons wel’’, reageert Harjan Bruining, wethouder Financiën van Achtkarspelen.

De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) stelt in een nieuw advies dat de verdeling is gebaseerd op achterhaalde gegevens over de kosten van gemeenten en dat het plan te weinig rekening houdt met de samenstelling van de bevolking. Volgens de ROB is het voorstel van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) niet toekomstbestendig.

De nieuwe verdeling vindt de ROB eerlijker dan de oude, die nog stamt uit eind jaren 1990. Maar er moet nog wel veel verbeterd worden. Sommige gemeenten zouden er met de nieuwe verdeling sterk op vooruitgaan, terwijl andere juist veel minder geld krijgen. Waarom, is onduidelijk.

Geen verklaringen

,,Gemeenten die het al moeilijk hebben om de eindjes aan elkaar te knopen, rollen hier negatief uit’’, zegt Leo Pieter Stoel, portefeuillehouder Financiën bij de Vereniging van Friese Gemeenten (VFG). ,,Arme gemeenten worden armer. En het is niet zo dat zij het geld over de balk smijten: het zit in het model. Maar daarvoor geeft het ministerie geen uitleg en verklaring.’’

Op basis van het meest recente model met het peiljaar 2019 – uitgebracht in augustus dit jaar – gaan drie Friese gemeenten erop achteruit. Achtkarspelen moet het meest inleveren: per 2023 zou deze gemeente 84 euro per inwoner minder krijgen. Ooststellingwerf zou 28 euro per inwoner minder ontvangen en de gemeente Opsterland zeven euro per inwoner minder.

Zorgen

,,Ik ben blij met het kritische advies, maar het verbaast me niet. Het zou niet moeten kunnen dat dit op deze manier wordt doorgevoerd’’, vindt Bruining. Hij maakt zich zorgen over zijn gemeente Achtkarspelen: ,,Bibliotheken of muziekonderwijs moeten sluiten, is niet wat je wilt.’’

Ook Noardeast-Fryslân komt er wat bekaaid vanaf. Deze gemeente eindigt nu – zij het net aan – in de plus, maar dat kan zo weer op rood springen. ,,Het model is onzeker en gissig. Als het systeem per 2023 wordt ingevoerd, dan wordt het peiljaar 2021. Wat dan de uitkomsten zijn, weten we niet’’, zegt Stoel. Er bestaan zogezegd drie versies van het model: twee met het peiljaar 2017 en een geactualiseerde met 2019. ,,Tussen die versies zitten grote verschillen’’, stelt Stoel. ,,En daar hebben we geen verschillenanalyse en dus geen verklaring voor gezien.’’

Fries-Groningse lobby

Ook in Groningen valt een aantal gemeenten negatief uit: zo zou Westerkwartier 77 euro per inwoner minder krijgen en Het Hogeland 86 euro. De VFG werkt samen met de Vereniging van Groningse Gemeenten (VGG) en de wethouders van financiën in een lobby tegen het voorstel van het ministerie. Het advies van de ROB steunt de Groningse en Friese lobby. ,,Maar we zijn er nog niet’’, zegt Bruining.

,,Een aantal dingen is nog volstrekt onduidelijk’’, gaat de wethouder verder. ,,De getallen kun je niet narekenen. Vanaf de start werd gezegd dat het model juist eenvoudiger moest worden, maar er ligt nu geen transparant model. Je wilt wel weten waarom je dan hebt verloren.’’

Dat gevoel deelt Marcel Bos, financiën-wethouder van de gemeente Ooststellingwerf: ,,Als wij een nadeelgemeente zijn, dat zal ik dat met verve verdedigen. Maar dan moet ik het wel uit kunnen leggen.’’

Structureel te weinig geld

Ook wethouder Financiën Theo Berends van de gemeente Noardeast-Fryslân onderschrijft het ROB-rapport. ,,Ik ben blij met het kritische advies van de ROB, maar het laatste woord is er nog niet over gezegd.’’ Berends brengt bovendien nog een structureel probleem op tafel: ,,We hebben een grote hoeveelheid taken die we wettelijk moeten doen, maar de pot geld is te snel leeg. De koek moet groter.”

Gemeenten hebben immers naast een groot aantal sociale taken ook een belangrijke rol in de energietransitie toebedeeld gekregen. ,,Hoe we dat met zijn allen moeten bekostigen, is ook niet duidelijk’’, zegt Berends. ,,Het is een constante zoektocht naar bezuinigen, wat ten koste gaat van de kwaliteit van de voorzieningen. Schrapen gaat op een gegeven moment hartstikke zeer doen.’’

De Fries-Groningse lobby heeft overigens al eerder om tafel gezeten met de Raad voor het Openbaar Bestuur. ,,Veel punten van onze kritiek zien we terugkomen’’, zegt Stoel. ,,Ik ga ervan uit dat het ministerie hier serieus naar kijkt.’’

Het ministerie laat weten kennis te hebben genomen van het advies en nog eens te kijken naar de nieuwe manier van verdelen. Eind november wil het ministerie het plan verder hebben beoordeeld. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) komt ook nog met een advies.

Nieuws

Meest gelezen