De provincie Fryslân wil de groei van energiecoöperaties niet belemmeren. Mogelijk gaan daarom de energievouchers weer van tafel

De provincie moet het schrappen van de subsidie aan de Energiewerkplaats Fryslân (EWF) heroverwegen. Dat stelt gedeputeerde Sietske Poepjes in een reactie op het bericht in het Friesch Dagblad van zaterdag dat de groei in het aantal energiecoöperaties in Fryslân stagneert.

De opening van een collectief zonnedak van de Doarpskoöperaasje Enerzjyk Eastermar.

De opening van een collectief zonnedak van de Doarpskoöperaasje Enerzjyk Eastermar. Foto: Marcel van Kammen

,,We zijn indertijd overgestapt op een voucherregeling om het mienskipsgeld nog effectiever te spenderen. Maar als dat in de praktijk niet werkt moeten we als provincie kijken of we de juiste keuze hebben gemaakt.”

Uit een onderzoek van Beau Warmond, waar deze krant over publiceerde, blijkt die stap van de provincie een van de grootste oorzaken te zijn van de afnemende groei van het aantal energiecoöperaties. Dat ligt nu rond de vijftig.

Vrijwilligers die hun dorp of wijk willen verduurzamen kunnen weliswaar nog steeds terecht bij het adviesorgaan voor lokale energieprojecten, maar ze moeten de EWF daarvoor zelf inhuren. De zogeheten vouchers die de provincie daarvoor beschikbaar stelt dekken slechts de helft van de kosten. De rest moet een lokaal initiatief dus zelf ophoesten.

Dat schrikt veel nieuwe initiatiefnemers af, beaamt Sybrand Frietema de Vries, adviseur bij de EWF. ,,Bestaande coöperaties weten inmiddels vaak wel de weg te vinden voor hun project. Maar juist een werkgroepje van dorpsbelangen dat net begint, heeft een zetje nodig om aan de slag te kunnen gaan. Als ik ze vertel dat ze de helft van ons advies zelf moeten betalen, haken ze af. Je hebt het over vrijwilligers die bij hun vergaderingen zelf de koffie betalen. Die kunnen niet zomaar honderden euro’s op tafel leggen voor het inhuren van expertise.”

Waterstof is niet de enige oplossing

Het gaat bij de eerste adviezen volgens Frietema de Vries om relatief simpele zaken. ,,Dat gaat van uit het hoofd praten dat waterstof de enige oplossing is, tot ze in contact brengen met andere dorpen die met een vergelijkbaar project aan de gang zijn.”

Behalve het heroverwegen van subsidiëring van de EWF noemt Poepjes de suggestie van Warmond voor een vrijwilligersvergoeding een interessante. ,,Bij de aanleg van glasvezel in buitengebieden merkte ik hoeveel tijd en energie de coöperaties die daarmee aan de slag gingen, kwijt zijn. Dat moet je wel vergoeden.”

De gedeputeerde geeft aan met onderzoeker Warmond en de EWF in gesprek te willen naar aanleiding van het onderzoek. ,,Bij de energietransitie en straks ook de warmtetransitie moet je als overheid zoveel mogelijk lokale mensen zien te betrekken. Dan moet demotiverend beleid zeker goed tegen het licht worden gehouden. Het klinkt misschien gek maar ik ben blij dat er door iemand kritisch naar gekeken is.”

Fries ontwikkelfonds

Behalve het schrappen van de subsidie voor de Energiewerkplaats Fryslân betreurt Frietema de Vries het ook dat de provincie nog geen ontwikkelfonds voor energieprojecten heeft. Daarbij gaat het om de vervolgfase, na de eerste adviezen. ,,Er is een landelijke subsidieregeling voor een ontwikkelfonds voor coöperaties. Daar zou Fryslân eerst bij aanhaken maar heeft daar toch van afgezien. Een eigen ontwikkelfonds, waar indertijd door Provinciale Staten via een motie om is gevraagd, is er ook nog niet.”

Zonder zo’n ontwikkelfonds kunnen veel plannen volgens hem niet worden uitgevoerd. ,,Je krijgt als coöperatie niet zomaar een lening bij een bank voor een zonneweide of zon op dak. Het gaat om risicovolle leningen die nodig zijn om dit soort projecten te ontwikkelen.”

Ook het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (FSFE) biedt daarvoor volgens hem geen oplossing. ,,Dat fonds is er niet voor het ontwikkelgeld van een project van een kleine coöperatie.”

Geen windmolentjes voor coöperaties

Hoe ver het met een Fries ontwikkelfonds is, kon gedeputeerde Sietske Poepjes gisteravond nog niet zeggen. Wel gaf ze aan dat de provincie er niet over denkt energiecoöperaties toe te staan kleine windmolens aan te schaffen.

Beau Warbroek gaf in de conclusies van zijn onderzoek bij energiecoöperaties juist aan dat het feit dat boeren in Fryslân die molens wel op hun erf mogen plaatsen maar dat ze taboe zijn voor energiecoöperaties ook demotiverend werkt. Het geeft volgens hem een tegenstrijdig speelveld waarbij de overheid kansen geeft maar ook tegenwerkt met landschappelijk beleid.