Dorpen die in de buurt van gasvelden liggen, moeten meer geld krijgen, vindt de provincie Fryslân

Omwonenden van kleine gasvelden moeten forse compensatie krijgen, stelt de provincie Fryslân in het ontwerp-Energieprogramma Fryslân 2022-2025. Zo’n compensatieregeling is er nu nog niet.

Paar kleinere windmolens mogen vervangen worden door één grotere.

Paar kleinere windmolens mogen vervangen worden door één grotere. Foto: Marchje Andringa

Bij die compensatie voor gaswinning denkt de provincie aan tegemoetkomingen als bij de regeling voor duurzame energieprojecten, waar minstens de helft van een project eigendom is van omwonenden. Op dit moment is er bij de kleine gasvelden niet zo’n regeling. Wel is er bij de voorgenomen gaswinning bij Ternaard een proef met een zogeheten omgevingsproces. Daarbij krijgt de regio 60 miljoen euro om de leefbaarheid te vergroten.

Over de precieze bedragen wil de provincie, die principieel tegen gaswinning is, met de rijksoverheid onderhandelen, stelt gedeputeerde Douwe Hoogland in een schriftelijke reactie. De provincie denkt er niet aan een tegemoetkoming met terugwerkende kracht te vragen voor kleine velden die al geëxploiteerd worden.

Wind op land

Was de provincie mordicus tegen nieuwe windmolens op land, in het Energieprogramma is er toch ruimte voor nieuwe molens met een tiphoogte van maximaal honderd meter. Daarvoor moeten wel andere kleinere molens verdwijnen.

Hans van der Werf van de Friese Milieufederatie denkt dat voor deze optie weinig animo is. ,,Dit type molens is bijna niet op de markt en ook niet erg efficiënt. Wij hebben indertijd rond Fryslân foar de Wyn ook gepleit voor het opruimen van oude over het landschap verspreid staande molens, en om die te vervangen door geclusterde turbines van 140 meter. Dat heeft de provincie afgeschoten. Die heeft toen geopteerd voor Windpark Fryslân in het IJsselmeer.”

Volgens Van der Werf maakt het landschappelijk niet veel uit of er een molen van 90 of 140 meter staat. ,,Zulke hoge molens misstaan bijvoorbeeld niet bij de melkfabrieken langs de A7 bij Heerenveen. Je moet wel als provincie sturen waar je de vervangende molens laat neerzetten, maar dat zie ik niet terug in het ontwerp.”

Volgens de provincie was Fryslân foar de Wyn vooral gericht op grote projecten en gaat het bij het energieprogramma om het saneren van een aantal molens voor één solitaire molen. Dat er voor een minder renderende hoogte van honderd meter is gekozen is met het oog op de landschappelijke impact, aldus een woordvoerder.

Netkrapte

Sturing is iets wat Van der Werf sowieso vindt ontbreken in de provinciale plannen. ,,In het kader van de Regionale Energiestrategie (waar dit ontwerp op aanhaakt, red.) zijn gemeenten verantwoordelijk voor het vinden van locaties voor zonneparken. Daarmee schuurt met de overbelasting van het stroomnet waar Fryslân mee kampt. Een gemeente kan met een locatie komen, maar vervolgens van Liander de boodschap krijgen dat dat voorlopig niet kan door netkrapte.”

De provincie geeft aan met Liander hard op zoek te zijn naar oplossingen om de netkrapte op te lossen. Met zelf meer sturen in plaats van veel aan de gemeenten overlaten zou de netkrapte volgens Van der Werf veel effectiever aan te pakken zijn. ,,Als de provincie plekken aanwijst waar zonneparken komen kan Liander daar rekening mee houden met het versterken van het net. Dat is veel effectiever en goedkoper dan de nu gekozen werkwijze.”

Kerncentrale

Als het aan de provincie ligt komt er geen thorium- of andere kerncentrale in Fryslân. Niet alleen is het duur, maar het zorgt ook voor radioactief afval dat lang gevaarlijk blijft. Overigens beslist het rijk of en waar er een kerncentrale komt.

Wat betreft oplossingen voor fossielvrije warmte ziet de provincie vooral kansen in aquathermie, waarbij warmte wordt onttrokken aan oppervlaktewater. Ze wil zelfs centre of expertise van aquathermie in Nederland worden. Geothermie, waarbij warmte uit diep grondwater wordt gewonnen, is een optie voor Leeuwarden, Drachten, Heerenveen en Sneek. In Leeuwarden wordt bij het nieuwe Cambuurstadion al een put geboord.

Waterstof

Was waterstof tot nu toe niet echt in beeld in Fryslân, in het ontwerp zegt de provincie er wel kansen voor te zien. Omdat er bij de productie van waterstof veel energie verloren gaat heeft de provincie een waterstofladder opgesteld. Daarin wordt aangegeven welke toepassingen van waterstof als eerste aan de beurt zijn.

Als eerste gaat de groene waterstof naar industriële toepassingen met hoge temperaturen, waar geen groen alternatief voor handen is. Hierop volgen toepassingen als het bufferen van energie en het verwarmen van slecht geïsoleerde gebouwen. Mocht er waterstof over zijn dan kan ook de binnenvaart en het wegtransport gebruik van waterstof maken, meent de provincie.