Racisme pak je in de polder aan, niet vanuit de loopgraven

De opkomst van Black Lives Matter zorgde dit jaar voor felle tegenreacties in Nederland. Hoe komen we samen verder? In tijden van polarisatie houdt Anne Dam van Tûmba een pleidooi voor de polder.

Anne Dam wil dat Tûmba er is voor iedereen

Anne Dam wil dat Tûmba er is voor iedereen Foto: Jan Willem van Vliet

Het was altijd een gevoelig onderwerp, maar de afgelopen tijd is het vaak hard tegen hard als het gaat over racisme in Nederland. In juni riep rapper Akwasi dat hij een Zwarte Piet ,,hoogstpersoonlijk in zijn gezicht” zou trappen – een opruiende uitspraak waar hij later afstand van deed. Anderzijds zien we op sociale media een dagelijkse stroom van woedende en soms racistische tweets van mensen die elke discussie over discriminatie maar linkse politiek-correcte flauwekul vinden.

Tûmba, het Friese kenniscentrum en meldpunt voor discriminatie, probeert zich in het verhitte debat als neutrale speler op te stellen. ,,Dat is heel ingewikkeld”, zegt medewerker Anne Dam. ,,Alles waar we een standpunt over innemen, is brandstof voor de polarisatie. Je wordt heel snel in een bepaald kamp ingedeeld, terwijl we er juist voor iederéén willen zijn die uitsluiting of ongelijke behandeling ervaart.”

Niet op de voorgrond

Tijdens de Black Lives Matter-demonstraties was Tûmba er wel een paar keer bij, maar nooit op de voorgrond. ,,Niet zichtbaar genoeg voor de één, te opvallend voor de ander. Maar we kozen daar bewust voor, om de polarisatie niet verder te voeden.”

Dam is realistisch genoeg om te beseffen dat het Tûmba niet altijd zal lukken om tegenstanders met elkaar in gesprek te brengen. ,,In het algemeen geldt: aan de beide uiterste flanken van het spectrum heb je mensen die er niet echt bij gebaat zijn in dialoog te gaan. Ze profileren hun eigen standpunten juist door zich fel tegen de ander af te zetten.”

Zoeken naar het brede midden

Het blijkt vaak niet zo vruchtbaar om te proberen die uitersten samen te brengen, zegt Dam. ,,In plaats daarvan is het zaak om het brede midden te bereiken. Daar zitten de mensen die het weliswaar oneens kunnen zijn, maar die wel bereid zijn om naar elkaar te luisteren. Dan kan er na verloop van tijd breed draagvlak ontstaan voor veranderingen, zoals een aanpassing van de figuur van Zwarte Piet. Die beweging zien we nu plaatsvinden.”

Bij Tûmba kijken ze niet bijzonder uit naar Sinterklaas, want dan laait ook de discussie over zijn hulpjes weer op. ,,Je ziet ieder jaar hetzelfde gebeuren. In de weken daarvoor ontploft het aantal discriminatiemeldingen bij ons. De situaties zijn heel uiteenlopend. Ouders langs het voetbalveld die kinderen met een donkere huidskleur uitschelden dat ze hun cultuur afpakken, bijvoorbeeld.”

We moeten net zo hard opkomen voor vrouwen die geen contractverlenging krijgen omdat ze zwanger zijn, of mensen met een beperking voor wie de baas op de werkvloer geen aanpassingen wil doen

Het zijn opmerkelijk genoeg niet alleen tegenstanders van Zwarte Piet die bij Tûmba meldingen maken van discriminatie. Ook voorstanders melden dat ze zich gediscrimineerd voelen, maar dan juist vanwege veránderingen aan Zwarte Piet, of omdat ze voor racist zijn uitgemaakt en daarover beledigd zijn. ,,Felle voorstanders ervaren Zwarte Piet heel sterk als een deel van de eigen cultuur, en het aanpassen van die figuur als een aanval daarop.”

Dam hoeft niet uit te maken of een discriminatiemelding bij Tûmba al dan niet terecht is. ,,We luisteren, registreren de melding, gaan in gesprek. We willen dat iedereen zich vrij voelt om zijn of haar verhaal te doen bij ons, tegenstanders én voorstander van Zwarte Piet.”

Meer dan alleen racisme

In de pietendiscussie opereert Tûmba nu bewust vooral achter de schermen. ,,Ook weer om zo veel mogelijk een bemiddelende rol te spelen in plaats van felle reacties uit te lokken. We zijn wel op de achtergrond met gemeenten en sinterklaascomités in gesprek over de gevoeligheden rond Zwarte Piet en manieren om daarmee om te gaan. Ja, in de hoop dat ze voor een aanpassing kiezen, maar dat moeten comités uiteindelijk zelf willen.”

Hoe belangrijk het debat rond Black Lives Matter ook is, Dam wil ervoor waken dat Tûmba alleen maar wordt gezien als een meldpunt voor discriminatie van mensen met een donkere huidskleur. Ook Oost-Europeanen of mensen met een Aziatische achtergrond hebben er last van. Bovendien is discriminatie veel breder dan een huidskleurkwestie (zie kader). ,,Het gaat om ongelijke behandeling en uitsluiting in de breedste zin. We moeten net zo hard opkomen voor vrouwen die geen contractverlenging krijgen omdat ze zwanger zijn, of mensen met een beperking voor wie de baas op de werkvloer geen aanpassingen wil doen.”

Inleven in elkaar blijft nodig

Tegelijk begrijpt Dam wel dat juist het thema racisme zo veel emoties oproept. Het raakt aan ieders identiteit en er ligt al gauw een schuldvraag op tafel. En dat, laten we zeggen, een lageropgeleide oudere witte man zonder werk in een sociale huurwoning niet direct warmloopt voor verwijten dat hij niettemin profiteert van een wit privilege, dat snapt Dam ook wel.

Toch hoopt ze dat ook zo’n man zich in de situatie van anderen wil inleven. Door online een Impliciete Associatietest te doen, bijvoorbeeld. Interviewer en geïnterviewde, zo wees die test uit, hebben een matige tot sterke voorkeur voor witte mensen. ,,En dat gaat dus helemaal onbewust, door de beelden en verhalen die we aldoor zien en lezen en de linkjes die er dan in ons brein gelegd worden.”

Niet-witte mensen ervaren aan den lijve voortdurend de effecten van die onbewuste vooroordelen. „Hoe meer we ons dat realiseren, des te beter we in staat worden om van die vooroordelen af te komen.”

Nieuws

menu