Opinie: Stop de gaswinning. Kijk naar het belang van burgers en niet alleen naar het belang van geld

Burgerbeweging Kleine Velden stuurde formateur Hamer een open brief met een oproep aan de politiek nu in te grijpen bij de kleinschalige gaswinning. ‘Wij kijken, verspreid over het land, naar een ramp in wording: met grote gevolgen voor de leefbaarheid voor de komende generaties.’

Demonstranten voeren in 2017 actie bij een boorlocatie van de NAM aan de Leegsterweg bij Warfstermolen. De actievoerders zijn tegen de plannen om gas te winnen door middel van fracken. Bij fracking worden water en chemicaliën onder hoge druk in de bodem gepompt om de laatste resten gas uit een gasveld te kunnen winnen.

Demonstranten voeren in 2017 actie bij een boorlocatie van de NAM aan de Leegsterweg bij Warfstermolen. De actievoerders zijn tegen de plannen om gas te winnen door middel van fracken. Bij fracking worden water en chemicaliën onder hoge druk in de bodem gepompt om de laatste resten gas uit een gasveld te kunnen winnen. Foto: Anjo de Haan

Geachte mevrouw Mariëtte Hamer,

wij vragen u en de leiders van de partijen die u spreekt:

1. Heb aandacht voor het direct stoppen van gaswinning in bestaande velden met bestaande vergunningen;

2. Stop per direct met het uitgeven van nieuwe vergunningen voor nieuwe boringen en winningen;

3. Stop geen troep in de lege gasvelden - geen hergebruik van oude velden - dit veroorzaakt onherstelbare milieuschade en bevingen;

4. Introduceer een echte deugdelijke laagdrempelige en ruimhartige schaderegeling gebaseerd op volledig technisch herstel en compensatie van de immateriële schade;

5. Verbeter de huidige wetgeving en geef burgers en organisaties een eerlijke inspraak mogelijkheid.

Innige band rijk met mijnbouw

‘Gekker moet het niet worden’ was nog de vriendelijkste opmerking toen wij binnen een dag zowel de brief van de mijnbouwclub NOGEPA (branchevereniging van de olie en gasindustrie in Nederland) lazen én kennisnamen van de schaamteloze draaideurbenoeming van de heer Menno Snel - voormalig staatssecretaris van Financiën in het kabinet Rutte III - tot voorzitter daarvan. Dit is het zoveelste voorbeeld dat de overheid en de mijnbouw een innige onlosmakelijke relatie met elkaar hebben waarbij ethiek, milieu en burgerbelangen ver te zoeken zijn; ons vertrouwen in de rijksoverheid was al niet groot.

De politiek dient in deze niet de burger maar is met de huidige mijnbouwwetgeving en gebrekkige inspraakprocedures de speelbal geworden van de mijnbouwindustrie. Het wordt tijd dat de politiek durft te regeren in het belang van de burgers in plaats van het geldelijk belang; kijk naar de toekomst van ons mooie land!

Wie zijn wij? Wij zijn een landelijke burgerbeweging en vertegenwoordigen dertig verschillende burgergroeperingen en belangenorganisaties die dagelijks geconfronteerd worden met de misstanden rond de gaswinning- en opslag in heel Nederland en het falend overheidsbeleid en optreden hierin.

Eerder, op 23 april brachten wij onze zorgen over de binnenlandse gaswinning en wat ermee samenhangt bij uw voorganger de heer Herman Tjeenk Willink onder de aandacht. De gezamenlijke Friese overheden; de Vereniging Friese Gemeenten, de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân hadden dit ook al gedaan op 7 april.

Gaarne vullen wij onze brief aan met het volgende:

A. Over het voornemen van het rijk en (NOGEPA)- bedrijven om een hele reeks nieuwe gaswinningen te beginnen;

B. Over hetgeen op dit vlak nu al aan de hand is, verspreid over Nederland.

De mijnbouwbedrijven stellen dat Nederlands gas beter is en dat het de schatkist nog wat oplevert ook. De eerste stelling is onbewezen en de tweede is niet waar; als tenminste de schade die veroorzaakt wordt door de gaswinning wordt meegerekend.

Tijdperk van verduurzaming

De staat moet sneller acteren volgens het Urgenda-arrest - Shell moet nu ook een ander beleid gaan voeren en dit is slechts het begin van een nieuw tijdperk met alleen maar mogelijkheden voor verduurzaming! Een verbod op nieuwe en bestaande binnenlandse gaswinning geeft de energietransitie juist een ongekende boost om tot ontwikkeling en uitrol te komen van alternatieve energiebronnen.

Wij wijzen daarbij ook op het standpunt van het Internationaal Energie Agentschap, dat stelt dat nieuwe putten niet geslagen mogen worden, om de doelstellingen van Parijs te kunnen halen. Stop met het laten dalen van onze bodem, begin geen verspreide gaswinning in heel Nederland die opgeteld meer huishoudens zal treffen dan in Groningen. Nederland zakt, de zeespiegel stijgt, daar hoeft geen extra daling aan toegevoegd te worden.

Bodemtrillingen en bevingen vinden ook plaats bij hergebruik van oude gasvelden; naast grote materiele en immateriële schade wordt hiermee de natuur en leefomgeving blijvend verstoord en onherstelbaar kapotgemaakt. Het raakt ons dat de NOGEPA pleit voor snelle vergunningverlening. En dan ook nog meent te mogen zeggen dat dit het draagvlak vergroot. Overal in Nederland moeten inwoners zelf achter de waarheid komen. Mijnbouwondernemingen doen het minimale, het ministerie is hen goed gezind.

Laatstgenoemde ontvangt de opbrengst zonder schadeberekening én verleent de vergunningen. Dat gebeurt per locatie (put voor put) zonder oog voor de samenhang van de verschillende locaties in één gebied, waardoor er een hoger cumulatief risico ontstaat voor schade, veiligheid, maatschappij en milieu.

En dan moeten wij ook nog vaststellen dat recent bleek dat internationale bedrijven als Vermilion de productie in de zogenaamde ‘kleine velden’ al stevig heeft opgeschroefd, alle geruststellende beweringen van de minister van Economische Zaken ten spijt. Waarom dergelijke internationale bedrijven aan winsten helpen in plaats van de nationale innovatieve bedrijven op energievlak te helpen? Uiteindelijk betalen wij als burgers het gelag en zullen de kosten en schade van dit beleid vele malen hoger uitvallen dan de winsten. Politiek neem uw verantwoordelijkheid.

Pas de huidige gedateerde mijnbouwwet aan, verbeter de huidige inspraak en erken internationale expertise en wetgeving zoals het Aarhus Verdrag. Wij kijken, verspreid over het land, naar een ramp in wording: met grote gevolgen voor de leefbaarheid voor de komende generaties. Denk bijvoorbeeld aan de gunning om nabij Schiermonnikoog midden in het Unesco Werelderfgoedgebied sterk verontreinigde boorwaterlozingen toe te staan met onder andere benzeen, kwik, zink en methanol. Maar ook de nog steeds onverantwoord slechte schadeafwikkeling in Groningen.

Het drinkwater voor de hele provincie Groningen hangt aan een zijden draadje. Het waterbedrijf Groningen levert jaarlijks 47 miljard (!) liter drinkwater dat geheel afkomstig is uit Drenthe! De waterwingebieden in Drenthe lopen door de gaswinning in Assen-Zuid, Vries en Eleveld groot gevaar doordat er dwars door de oeroude grondlagen wordt geboord. Eén calamiteit en de hele provincie Groningen zit zonder schoon drinkwater en Drenthe met een catastrofale milieuramp. Twee provincies die vechten voor hun voortbestaan; immers water is leven.

Het is niet te laat

Ook Fryslân kan de waterhuishouding door de gaswinning niet meer regelen. Wetterskip Fryslân moet de komende jaren door de gaswinning in de provincie miljoenen investeren om bodemdaling in de perken te houden, los van de schade aan alle gebouwen in de regio zal de gaswinning in de kleine velden uiteindelijk ons niets opleveren en alleen maar miljarden kosten. Hele leefgemeenschappen zullen verwoest worden....

Wilt u dat op uw politieke conto zetten? Het is nog niet te laat maar actie vanuit de politiek is direct noodzakelijk om deze rampen te voorkomen! Zo kunnen wij nog tientallen voorbeelden benoemen van een falend beleid waar Nederland de komende jaren de ‘wrange vruchten van zal plukken’.

De mechanismen achter al dit soort voorbeelden zijn een combinatie van de factoren zoals die zich voordeden bij de toeslagenaffaire en die bij het Groningse drama. Wij hopen dat het niet nodig zal zijn om als organisaties en burgers langdurig te procederen tegen gebrekkige wetgeving, maar samen een aanzet te doen tot een verduurzaming waarbij Nederland door het stoppen van de gaswinning een koppositie zal krijgen binnen Europa als het gaat om de energietransitie.

Laagdrempelige schaderegeling

Wij pleiten voor een laagdrempelige en ruimhartige schaderegeling, gebaseerd op volledig technisch herstel en compensatie van de immateriële schade die mensen overal in Nederland nu al ondervinden. Wij verwijzen u naar onze petitie ‘schadeprotocol overige velden’ dat op 23 juni 2020 is overhandigd aan de vaste Kamercommissie voor Economische Zaken en Klimaat (EZK) en aan minister Eric Wiebes.


Sandra Jacobs is voorzitter van burgerbeweging Kleine Velden. Onderdeel van de dertig samenwerkende organisaties daar achter zijn onder andere GASDrOvF (dat zich zorgen maakt over de gaswinning in Zuidwest-Drenthe, Noordwest-Overijssel en Zuidoost-Fryslân), Stichting Tegengas Tjeukemeer, LaatFryslânNietZakken, Dorpsbelang Rottum, Stichting Feste Grun Noardeast Fryslan en Stichting Tsjingas