Schiermonnikoog viert nu ook 75 jaar vrijheid

Op allerlei manieren stonden bewoners van Schiermonnikoog en ook anderen gisteren stil bij de bevrijding, 75 jaar geleden. Duizenden mensen liepen vanuit hun huis mee met een virtuele bevrijdingswandeling.

Een ceremonie op begraafplaats Vredenhof van drie Engelse vliegeniers, door duitse militairen.

Een ceremonie op begraafplaats Vredenhof van drie Engelse vliegeniers, door duitse militairen. Foto: Sake van der Werff, bron: Tresoar

Op 11 juni 1945 vertrokken de laatste Duitsers van Schiermonnikoog en was het laatste deel van Nederland bevrijd. Het eiland had het dit jaar groots willen vieren. Maar het was gisteren, op wat toeristen en veel media na, relatief rustig op het eiland.

Op sociale media liep het daarentegen storm. Bij een virtuele wandeling in het kader van 75 jaar vrijheid, georganiseerd door een aantal eilanders, liepen in totaal bijna 45.000 mensen mee. Atlantik Wall-kenner Cees Soepboer trapte de wandeling af op bunker Wassermann, waar de Duitsers eigenlijk een radarantenne hadden willen plaatsen om vijandige vliegtuigen te kunnen detecteren. Zover kwam het niet.

Op een kaart laat Soepboer aan de kijkers thuis zien hoe groot het gebied boven de Waddeneilanden was waar zowel Duitsers als geallieerden zeemijnen neerlegden om schepen te laten zinken. Zeker vijfhonderd schepen zonken. Veel drenkelingen spoelden aan op Schiermonnikoog. Soepboer pakt een foto: ,,Hier zie je hoe eilanders de lichamen op het strand in een kist legden. Van daaruit werden ze naar begraafplaats Vredenhof gebracht.”

Als je het verhaal achter een graf niet meer kan vertellen, dan wordt het een dood graf

De teller van het aantal ‘meelopers’ gaat ondertussen richting de honderden. Soepboer neemt ze mee over het pad richting begraafplaats Vredenhof, dat zo prachtig in de duinen ligt. Al wandelend vertelt hij het indringende verhaal van april 1945, toen delen van Fryslân en Groningen al bevrijd waren, maar 125 Duitse SS’ers en SD’ers naar Schiermonnik-oog vluchtten.

,,De Inselkommandant moest onderdak organiseren. Hij liet zijn oog vallen op boerderij De Kooiplaats van de familie Talsma. Zij moesten binnen twee uur hun boerderij verlaten. De Duitsers brachten er uiteindelijk zes weken door. Uiteindelijk wist verzetsman Herman Kloppenburg uit Winschoten, die zich verkleedde als majoor, ze over te halen om naar de wal te gaan en zich over te geven.”

Op begraafplaats Vredenhof krijgt beheerder Wyb Jan Groendijk het woord. Toen hij in de jaren tachtig het beheer over de begraafplaats kreeg, werd zijn missie om de jonge jongens hun identiteit terug te geven. Uit alle hoeken van de wereld liggen ze er: van Nieuw-Zeeland tot Duitsland. ,,Als je het verhaal achter een graf niet meer kan vertellen, dan wordt het een dood graf”, zegt hij. ,,Maar als je de verhalen kunt vertellen: wie was hij? Waar hield hij van? Van wie hield hij? Dan blijft de geschiedenis van iemand bewaard en wordt een leven ook wat waard.”

Identificatie

Groendijk zette alles op alles om anonieme graven te identificeren. Hij neemt de inmiddels bijna driehonderd kijkers van de virtuele wandeling mee naar de graven met een verhaal, zoals die van de Britse militair J.W. Bent die samen met twee mannen op 7 juli 1941 neerstortte in zee. Twee van de mannen werden geïdentificeerd. Het lichaam van de jonge Britse soldaat Bent werd pas in de jaren negentig geïdentificeerd, na speurwerk van Groendijk. ,,Ik vond een wasmerk-nummer van zijn oorspronkelijke kleding en dat kon ik linken aan een wasserij in een dorp vlakbij het Britse Dover. Toen er een naam bij het lichaam hoorde, moest de Engelse oorlogsgravenstichting akkoord geven. Dat gebeurde.”

Sake van der Werff - eigenaar van het bekende hotel op Schiermonnikoog - maakte van Vredenhof zijn levenswerk. Hij mocht tijdens de oorlog foto’s maken van de begrafenis van de soldaten. Veel van die foto’s zijn later bij de familie van de militairen terechtgekomen, vertelt Groendijk. ,,Ouders, broers en zussen die na veertig jaar ineens een foto kregen van de begrafenis van hun geliefde. Dat is mooi.”

Bezet Ameland kende dapper verzet

Ameland is vandaag 75 jaar bevrijd, iets wat eilanders Hans Bruin en Jan Faber indertijd niet op het eiland meemaakten, maar in Holwerd. Zij waren al even eerder met een bootje naar de vaste wal geroeid om de bevrijding met eigen ogen te zien.

Groendijk vertelt zo enthousiast dat de volgers van de virtuele wandeling voorstellen er een boek over uit te geven. Het aantal ‘meelopers’ loopt richting de driehonderd. Iemand stelt zich beschikbaar om een boek over de verhalen van Groendijk uit te geven. Eilanders die de wandeling volgen, zeggen verbaasd te zijn over de verhalen die ook zij voor het eerst horen over hun eiland.

Gistermiddag zond Omrop Fryslân vanaf het eiland een programma uit in het kader van 75 jaar bevrijding. Onder anderen Ank Bijleveld, minister van Defensie, schoof aan. Burgemeester Ineke van Gent reikte een erepenning uit aan Joke Folmer (96 jaar) voor haar inzet voor de 4 mei-herdenking. Voor haar verzetswerk tijdens de oorlog, werd Folmer al eerder onderscheiden.

Nieuws

menu