Schilder Willem Bartel van der Kooi is terug in Augustinusga

De plaatsing van een buste van Willem Bartel van der Kooi (1768-1836) was vrijdag de kroon op de LF2018-activiteiten in Augustinusga. In zijn geboortedorp vergeten ze de kunstschilder en bestuurder niet meer.

Bertus Onderwater (links) van Steenhouwerij De Schreef uit Schouwerzijl voorzag de Belgische hardstenen sokkel van belettering. Beeldhouwer Angelien Coco Martin (rechts) kijkt toe.

Bertus Onderwater (links) van Steenhouwerij De Schreef uit Schouwerzijl voorzag de Belgische hardstenen sokkel van belettering. Beeldhouwer Angelien Coco Martin (rechts) kijkt toe. Foto: Jilmer Postma

,,Eins koe hast net ien him mear yn Stynsgea”, vertelt Henk Laanstra. Maar dat was vóór hij met de werkgroep Portraits in Paradise tal van activiteiten op touw zette voor LF2018, precies 250 jaar na de geboorte van Van der Kooi.

Intussen kunnen de Stynsgeasters niet meer om hun grootste historische dorpsgenoot heen. In 2018 waren er onder meer een schilderijenexpositie en een theaterspektakel rond Van der Kooi en gisteren kwam er een blijvend aandenken: een buste, op de driesprong van It West, Geawei en de Legeloane.

Sa’n man hjir út it doarp, dêr hie ik niget oan, dêr woe ik mear fan witte

Vanwaar al die aandacht voor Willem Bartel van der Kooi? ,,Op skoalle fertelde master ús wol wat oer him. Dat De minnebrief en Het gestoorde pianospel skilderijen fan him binne en yn it Ryksmuseum hingje”, zegt Laanstra. ,,Ik tocht dus dat er twa skilderijen makke hie, mar pas folle letter kaam ik te witten dat er fólle mear skildere hat. Sa’n man hjir út it doarp, dêr hie ik niget oan, dêr woe ik mear fan witte.”

Van der Kooi werd in 1768 geboren te Augustinusga als zoon van een klerk van de grietenij Achtkarspelen. Geïnteresseerd in schilderen en boetseren, ging hij als jongen in de leer bij plaatselijke ververs, behangschilders, maar hij ontwikkelde zijn talent grotendeels op eigen houtje. Hij werd schilder van vooral portretten.

Hy krige opdrachten foar skildersportretten fan frijwat foarname minsken

In 1798 werd Van der Kooi lector tekenkunst aan de Universiteit van Franeker, tot die in 1811 de deuren sloot. Hij verhuisde naar Leeuwarden, waar hij kon leven van zijn vermogen en zijn kunst. Ook bleef hij tekenlessen geven, waaronder ook in België. ,,En hy krige opdrachten foar skildersportretten fan frijwat foarname minsken”, vertelt Laanstra. Dat Van der Kooi in 1818 het staatsieportret van Koning Willem I mocht schilderen, geeft wel aan hoe hooggeacht hij als schilder was.

Hij speelde echter ook een rol in de Bataafse politiek van de jaren na de Franse Revolutie. Als patriot – aanhanger van de principes van de revolutie en dus anti-Orangistisch – werd hij vanuit Achtkarspelen ‘representant van het volk van Friesland’ in de Friese Staten.

Hoewel dus vóór de revolutie en tégen de Oranje Stadhouders, moest hij niets hebben van de vernielingen die het volk uit naam van de revolutie aanrichtte. ,,As skilder koe er it net lije dat keunst skansearre waard, ek al wie it adellike keunst”, vertelt Laanstra. Hij liet uit voorzorg 25 kleine schilderijen uit het Stadhouderlijk Hof weghalen en overbrengen naar zijn ouderlijk huis. Manshoge schilderijen van de Nassaus liet hij afdekken met schotten.

Portret

De gisteren geplaatste buste is gemaakt door Angelien Coco Martin, beeldhouwer en portretschilder uit Roden. „Ik ben gewend om m’n beelden te maken op basis van levende modellen, maar dat kon dit keer niet! Foto’s zijn lastiger, want dan moet ik een 3D-beeld maken op basis van tweedimensionale voorbeelden.”

In dit geval waren er vier portretschilderijen en -tekeningen geschikt als uitgangspunt, uit zijn jonge jaren, volwassen en uit de laatste fase van zijn leven, en-profil of ‘op drie kwart’. „Een echt frontaal aanzicht was er dus niet; dat maakte het extra lastig. Maar ik kon me goed in Van der Kooi inleven. Ik ben ook portretschilder, net als hij.”

Buste lijkt op Van der Kooi

De leden van Portraits in Paradise herkenden Van der Kooi onmiddellijk in het van klei geboetseerde portret. Daarvan is een mal gemaakt. Via die mal is een wasmodel vervaardigd, dat vervolgens door gieterij Flassh in Balk in brons is gegoten. Op de linkerschouder van het beeld is de uitvergrote wilde zwaan uit de stempel van Van der Kooi aangebracht. Die verwijst naar de eendenkooi in de Surhuizumer Mieden die zijn familie in bezit had.

De buste had aanvankelijk op 30 mei onthuld zullen worden met een feestelijke ceremonie, maar door de coronasituatie kon dat niet doorgaan. Commissaris van de Koning Arno Brok en de gebroeders Anker hadden erbij aanwezig zullen zijn. In zijn Franeker tijd huisde Van der Kooi in het pand waar nu de commissaris woont. En waar nu het advocatenkantoor van Anker & Anker gevestigd is, woonde Van der Kooi in zijn Leeuwarder jaren.

Dit is ús LF2018-legacy, minsken, dêr stiet er

De bronzen Van der Kooi kijkt vanaf de sokkel richting zijn geboortedorp. „Het initiatief is ook helemaal vanuit het dorp gekomen. Dat was mooi om te zien en een plezier om aan mee te werken”, aldus Coco Martin. En Laanstra: „Dit is ús LF2018-legacy, minsken, dêr stiet er.”

Nieuws

menu