Seksuele uitbuiting speelt echt overal. Daarom krijgen docenten op middelbare scholen training in preventie van seksuele en criminele uitbuiting

Een nieuwe training over de preventie van seksuele en criminele uitbuiting onder leerlingen heeft gretig aftrek onder Friese middelbare scholen. Fryslân is een van de vijf regio’s waar het Rode Kruis samen met Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) en Fier de komende tijd zo veel mogelijk docenten en andere medewerkers wil leren wat zij tegen dit groeiende probleem kunnen doen.

Een slachtoffer van seksuele uitbuiting in een opvanghuis in Rotterdam.

Een slachtoffer van seksuele uitbuiting in een opvanghuis in Rotterdam.

Stond een loverboy vroeger nog bij het hek van de school om meisjes en jongens met cadeautjes en valse beloften in te palmen, nu slaan deze criminelen via de digitale weg veel sneller en anoniemer toe. ,,Met één druk op de knop worden jongeren gechanteerd, of er is sprake van (dreiging met) geweld”, zegt Rob Kelder, zorgcoördinator slachtoffers mensenhandel bij Fier in Leeuwarden.

Hij gaf de afgelopen weken op vijf scholen de training en merkte dat er veel herkenning was bij docenten. ,,Toch worden de signalen die zij zien niet altijd meteen in verband gebracht met dergelijke ernstige problematiek”, zegt Kelder. ,,Loverboys zijn wel bekend, maar niet hoe ze nu handelen. Verder ontbreekt de kennis over criminele uitbuiting. Dit zijn jongeren die in opdracht van anderen moeten stelen, inbreken en drugs dealen. Jongens die op school als problematisch bekendstaan, zitten soms vast in een web van criminaliteit en chantage.”

Schoolplein

Op het Stellingwerf College in Oosterwolde staat het bespreken van seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting van leerlingen al op de agenda. ,,We zijn ons bewust dat dit ook bij ons speelt en willen er nog veel meer mee dan we nu doen”, zegt Ben Krause, brugklascoördinator op het Stellingwerf College. ,,Vooral het aspect van sociale media is belangrijk om met jongeren te bespreken. De training van het rode kruis zou een hele goede aanvulling hierop zijn.”

Het geeft docenten soms een machteloos gevoel. ,,Soms voel je ineens sentimenten op school opkomen waar je de vinger niet op kunt leggen.” Op het Stellingwerf College geeft de wijkagent in de onderbouw van het vmbo informatie over cyberpesten en sexting (het versturen van seksueel getinte berichten, foto’s of filmpjes).

,,Dit is een start maar beter is het om in dit op te nemen in lessen digitale geletterdheid. In deze digitale wereld moeten leerlingen goed leren om gaan met digitale technologie en sociale media. Ze moeten de grenzen leren kennen wat acceptabel is en zelf hun eigen grenzen leren bewaken. Digitale geletterdheid zou een onderdeel van het lesprogramma moeten zijn van basisschool tot en met de beroepsopleiding of universiteit”, zegt Krause.

Onderzoek laat zien dat seksueel grensoverschrijdend gedrag vaak niet gemeld wordt op school. Op het Stellingwerf College weten leerlingen de weg naar de mentor of de anti-pest coördinator wel te vinden maar bij uit de hand gelopen sexting schamen leerlingen zich vaak waardoor ze het niet durven te melden. Krause is ook anti-pestcoördinator en zou graag zien dat jongeren in dit geval hem of een andere docent weten te vinden. ,,De stap naar de politie is meteen zo groot.”

Vertrouwenspersoon

,,Als er een naaktfoto van jou rondgaat op sociale-mediakanalen op school, dan hang je dat niet zomaar aan de grote klok. Het is daarom goed om een sfeer op school te creëren waarin sexting en andere seksuele problemen al onderwerp van gesprek zijn. Dat lukt alleen als je er veel met elkaar over blijft praten.”

De school is dus cruciaal bij het signaleren, maar ook het voorkomen van deze problemen. Dit bevestigt het Rode Kruis, dat de training mede organiseert. Woordvoerder Alberta Opoku vindt dat seksuele en criminele uitbuiting bij alle scholen ‘on top of mind’ zou moeten zijn. ,,Juist nu, want nu alle scholen weer helemaal open zijn en de zomervakantie nog niet is begonnen, kunnen scholen echt het verschil maken.”

Tweede thuis

Ellen (nu 28) kreeg op haar dertiende te maken met loverboys die haar dwongen tegen betaling seks te hebben met mannen. Via het Rode Kruis laat ze weten hoe de school in die tijd ,,haar tweede huis was”. ,,Maar het had mij erg geholpen als ik had geweten dat wat me overkwam niet mijn schuld was. Of als ik had geweten hoe ik erover kon praten met iemand.”

Ook zij noemt het cruciaal dat docenten weten waar ze op moeten letten als zoiets bij een van de leerlingen speelt. Rob Kelder, de trainer bij Fier, kan wel een paar signalen delen. ,,Gedraagt iemand zich plotseling anders, bijvoorbeeld seksueel uitdagender dan voorheen, dan is dat wel een teken. En als iemand die gescheiden wordt van zijn mobiel echt in paniek raakt, dan is er iets aan de hand.”

Maar belangrijker is het, zegt Kelder, dat een leraar verantwoordelijkheid neemt als een leerling zich met problemen tot hem of haar wendt. ,,Te vaak wordt nog gezegd: dit kun je beter delen met je mentor. Maar als een leerling jou uitkiest als vertrouwenspersoon, is dat niet voor niets en moet je er wat mee.”