Sneek heeft er met Jan de Rapper een verzetsheld bij

Toen Jan de Rapper in 1988 overleed, nam hij zijn verzetsverhalen mee het graf in. De familie wist wel iets van ‘opa in het verzet’, maar wat precies, daar werd niet over gesproken. Kleindochter Yvonne bracht daar verandering in na een bijzondere zoldervondst.

Jan de Rapper op een ongedateerde foto.

Jan de Rapper op een ongedateerde foto. Foto: uit besproken boek

Toen kleindochter Yvonne de Rapper vorig jaar een doos met spullen van haar opa vond, kwam zijn belangrijke rol in het Sneker verzet aan het licht. Zaterdag presenteerde ze in een volle bibliotheek het boek Jan de Rapper, verzetsman in Sneek.

De doos met daarin brieven, getuigschriften en een aquarel van voetballers lag jarenlang op zolder van Marten de Rapper. Hij was de oudste zoon van Jan en de vader van Yvonne. ,,Toen mijn vader vorig jaar overleed, kwamen we op zolder deze doos tegen”, vertelt Yvonne. ,,Een heel leven van mijn opa was samengevat in één doos. Dat intrigeerde me. De spullen in die doos moesten wel van belang zijn. Waarom zou je juist die bewaren?”

De spullen in die doos moesten wel van belang zijn. Waarom zou je juist die bewaren?

Ze besloot de documenten goed tot zich te nemen. De brieven van verzetsman Willem Santema aan haar opa waren een eerste indicatie dat zijn rol in de verzetsgroep Lever – rond de Sneker familie Lever – groter was dan gedacht.

Kippenvel

Jan de Rapper werkte voor het elektrotechnische bedrijf van Santema aan de Oosterdijk 67. Yvonne ontdekte dat de brieven van Santema aan haar opa gestuurd waren vlak voordat Santema in kamp Vught gefusilleerd werd. ,,Ik kreeg kippenvel toen ik dat las”, vertelt ze.

Groep Lever

Toen ze de brieven aanbood bij Tresoar, kwamen er ineens allerlei verhalen over de verzetsheld Jan de Rapper op haar pad. In dagboeken van onderduikers, in verslagen van andere leden van de groep Lever. Jantje – zoals zijn schuilnaam was – was betrokken bij het regelen van onderduikadressen voor Joden en later geallieerden. Hij gaf de mensen voedsel, tabak, werd zelfs hun huiskapper en regelde zo nodig vervoer. Hij verspreidde illegale verzetslectuur en was betrokken bij wapenopslag en –transport.

Gaandeweg ontdekte ze meer verhalen en anekdotes over het verzetswerk van haar opa. Een bekend verhaal is dat hij op een dag op de bakfiets reed waarmee grote partijen wapens naar de voormalige hbs in Sneek werden gebracht. Die wapens zouden gebruikt worden voor de bevrijding van Sneek. ,,Wat mijn opa mee had, was zijn betrouwbare en vriendelijke uitstraling. Toen hij bij de laatste rit amper de helling op kon komen vanwege de zware lading, gaven Duitse soldaten hem een zetje. Het zweet brak de anderen uit toen dat gebeurde, maar mijn opa bedankte ze en fietste weer verder.”

Toen hij bij de laatste rit amper de helling op kon komen vanwege de zware lading, gaven Duitse soldaten hem een zetje

In de hoogtijdagen, eind 1943, begin 1944, zorgde de groep Lever voor zeker driehonderd ondergedoken Joden. Yvonne weet dat relatief veel Joden in Sneek de oorlog hebben overleefd. ,,Jan had er een dagtaak aan en uit documenten heb ik begrepen dat mijn oma soms ook hielp. Ze konden, vanwege de werkzaamheden voor de elektronicazaak, zonder problemen met een koffertje op pad in Sneek om zogenaamd werkzaamheden bij mensen thuis uit te voeren.”

Hartproblemen

Zoals in zoveel gezinnen werd er na de oorlog ook in de familie De Rapper weinig gesproken over wat er in de oorlogsjaren gebeurd was. ,,Maar in de jaren ’60 en ’70 brak dat mijn opa en oma op”, weet Yvonne. ,,Mijn opa kreeg hartproblemen, mijn oma depressieve periodes.”

Lieve opa

Ook haar vader, die als kleine jongen wel iets geweten moet hebben over wat zijn ouders deden, sprak er niet over. Zelf herinnert Yvonne Jan de Rapper vooral als een heel lieve opa. Iemand wiens glimmende zwarte veterschoenen ze soms met eau de cologne mocht poetsen, die naar Old Spice rook, en iemand die na het eten altijd een muntdropje nam. ,,Ik denk dat mijn opa zichzelf nooit als een moedige verzetsstrijder heeft gezien. Hij stond er niet bij stil, deed gewoon wat nodig was. Hij was wat dat betreft ook op de juiste plek met de juiste mensen. Hij kende Willem Santema, de familie Lever. Maar hij handelde natuurlijk wel met gevaar voor zijn eigen leven en dat van zijn gezin.”

Ik pak voor hem nu het podium dat hem toekomt

In 1988 overleed Jan de Rapper op 81-jarige leeftijd. ,,Ik denk wel dat hij het mooi had gevonden dat zijn kleindochter een boek over hem schreef. Als hij bij de boekpresentatie zou zijn, dan zou hij helemaal achteraan gestaan hebben en besmuikt hebben gelachen. Ik pak voor hem nu het podium dat hem toekomt.”

Nieuws

menu