Straks zout winnen, nu alvast beginnen met meten in de Waddenzee

Vanaf juli volgend jaar wil Frisia Zout voor de kust van Harlingen gaan boren naar zout in de Waddenzee. Om bodemdaling in de gaten te houden, zijn er nu al twee meetpalen in werking gesteld.

Directeur Durk van Tuinen van Frisia Zout op de Waddenzee in de nabijheid van een van de twee meetpalen.

Directeur Durk van Tuinen van Frisia Zout op de Waddenzee in de nabijheid van een van de twee meetpalen. Foto: Joachim de Ruijter

Dat de delfstoffenwinning sinds de verzakkingen in Groningen een imagoprobleem heeft, dat beseft directeur Durk van Tuinen van Frisia Zout maar al te goed. Open communiceren, iedereen erbij betrekken, kennis delen, de dialoog aangaan - Van Tuinen weet hoe belangrijk het is.

Geen wonder dus dat hij en andere betrokkenen van het project Havenmond gisteren de moeite namen om zakelijke partners, de gemeente en de pers uit te nodigen op het schip de Regina Andrea om uitleg te geven over de aanstaande zoutwinning en de monitoring daarvan.

Het boottochtje voerde naar twee nieuwe meetpalen, ongeveer drie kilometer uit de kust en twee kilometer uit elkaar; eentje boven de plek waaronder straks de zoutwinning plaatsvindt en eentje halverwege de verwachte ‘dalingsschotel’, het min of meer cirkelvormige gebied waar bodemdaling voorzien wordt.

Vijf tijdelijke meetpunten

De felgele palen steken acht meter boven de waterlijn uit. Bovenop zitten zonnepanelen, allerhande meetapparatuur en een onooglijk, rond, grijs apparaatje. ,,Daar gaat het om. Dat is de gps-installatie, die staat in verbinding met satellieten”, vertelt directeur Van Tuinen. ,,Er wordt continu gemeten. Op basis van zes weken meten kun je op een tot twee millimeter nauwkeurig bodembeweging bepalen.”

Er komen straks ook nog vijf tijdelijke meetpunten. Daarvan zijn enkel de fundamenten gelegd, die alleen bij eb droogvallen. Elk jaar wordt er gedurende een kleine week een meetinstallatie op gemonteerd. ,,Daardoor krijgen we een dichter meetnetwerk en dus nauwkeuriger gegevens. Om de bebouwing in de Waddenzee te minimaliseren, staan ze er niet permanent”, legt hoofd mijnbouw bij Frisia Zout Robert Masthaler uit.

Waddenbodem

Op zich zijn meetpalen met gps-systeem niets bijzonders. Ze worden ook overal op land gebruikt om bodemdaling in de gaten te houden. ,,Op land kun je gewoon de daling van het maaiveld meten. Op zee heb je daar niks aan: het heeft geen zin om de hoogte van de Waddenbodem te meten, want door het verschuiven van geulen en wadplaten is die heel veranderlijk.”

Als de zeespiegelstijging versnelt, kan dat wel betekenen dat we minder zout kunnen winnen

Daarom zijn de meetpalen in zee zo’n 25 meter de Waddenbodem in gedrild, waar ze op harde ondergrond stuiten. ,,Daar begint de pleistocene grondlaag. De daling die dáár straks plaatsvindt, willen we meten, want die komt door de zoutwinning.”

Volgens planning begint Frisia Zout in juli met boren en in januari 2020 met zoutwinning. Sinds vorige week zijn de meetpalen al in functie. Het is wettelijk verplicht een jaar van tevoren met meten te beginnen, om zo de beginsituatie vast te kunnen stellen.

,,De zeespiegel komt jaarlijks twee millimeter omhoog, maar er is elk jaar zeven millimeter opslibbing van zand in de Waddenzee”, zegt Van Tuinen. ,,Het Wad komt dus vijf millimeter per jaar omhoog.” Bodemdaling door zoutwinning tot vijf millimeter heeft dus netto geen effect op de Waddenbodem.

Bodemleven

De daling zal echter sterker zijn, volgens de prognose tot 2052 - het eindjaar van de vergunning - tot bijna een meter in het centrum van de dalingsschotel. ,,Daarom hebben we afspraken gemaakt met Rijkswaterstaat over zandsuppletie. Die spuit zo veel extra zand langs de Hollandse kust als wij bodemdaling veroorzaken door zoutwinning.”

Er is overigens wel een grens aan de zandsuppletie. ,,Als de zeespiegelstijging versnelt, kan dat wel betekenen dat we minder zout kunnen winnen”, zegt Van Tuinen, ,,maar de grootste stijging wordt pas in de twee helft van de eeuw voorzien”, na afloop van het huidige winningscontract.

Zandsuppletie

Frisia Zout zou anderzijds juist méér mogen gaan delven als de gaswinning van Vermilion in het gebied gaat stoppen. ,,Dan valt er een veroorzaker van bodemdaling weg en ontstaat er voor ons meer ruimte om te winnen”, aldus Van Tuinen.

De zandsuppletie die nodig is om voor de daling te compenseren, heeft wel negatieve gevolgen voor het bodemleven, waarschuwen natuurorganisaties. ,,We hebben een monitoringsplan”, pareert Van Tuinen, ,,waarbij jaarlijks de Wadplaten en de ecologie in de gaten worden gehouden en daarover rapporteren we aan het Ministerie van Economische Zaken.”

Als er negatieve ecologische effecten in het wingebied zijn waarbij het wetenschappelijk niet zeker is dat ze niet door zoutwinning veroorzaakt zijn, dan kan volgens het hand-op-de-kraan-principe de winning worden beperkt of gestopt, zo valt te lezen in het monitoringsplan. Dat is ook vereist volgens de Wet Natuurbescherming.

Ook op land leven er nog zorgen over de zoutwinning. Volgens de prognose blijft de bodemdaling in Harlingen beperkt tot twee centimeter in totaal, ,,maar zulke prognoses komen nooit uit. Het kan ook wel twintig centimeter worden”, denkt Jarig Langhout, voorzitter van de Stichting Bescherming Historisch Harlingen (SBHH).

Het effect van zoutwinning

Vorige maand werd duidelijk dat er een aanvullend meetnetwerk komt om daling in de stad nauwkeurig te volgen, een overwinning voor de SBHH. Frisia en SBHH hebben de onafhankelijke geoloog Peter van der Gaag samen de opdracht gegeven met een voorstel te komen. Mogelijk worden dan straks ook de veelbesproken ‘tiltmeters’ geplaatst. Over de vraag of zulke meters, bijvoorbeeld in oude stadspanden, het effect van zoutwinning kunnen isoleren van mogelijke andere, lokale oorzaken voor bodemdaling, verschillen de meningen. ,,Als die tiltmeters nuttig blijken, betalen we die”, zegde Van Tuinen toe.

SBHH ijvert verder voor het instellen van omgekeerde bewijslast. Dat betekent dat Frisia dan moet bewijzen dat schade aan gebouwen niet veroorzaakt wordt door zoutwinning en schadevergoeding moet betalen. ,,Het Ministerie van Economische Zaken kan dat besluiten. We zijn daarover in gesprek geweest en ik acht de kans heel reëel dat het er binnenkort van gaat komen. Als dat allemaal gelukt is, heffen we de stichting op. Want we zijn niet principieel tegen zoutwinning, het moet alleen optimaal geregeld worden.”

Nieuws

Meest gelezen

menu