Terug naar toen: Afblazen Zuiderzeelijn was een historisch en impopulair besluit voor het Noorden

Elke maand belicht het Friesch Dagblad een thema vanuit het eigen archief. Vandaag: de Tweede Kamer wil het plan voor een Lelylijn (of Zuiderzeelijn) – een spoorverbinding van Groningen, via Drachten, Heerenveen en Lelystad naar Amsterdam – onderzocht hebben. Over dit spoor wordt al decennialang gesproken.

Zullen straks 400.000 Hollanders wonen in Friese merengebied?’, kopte deze krant op 23 april 1969 boven een artikel over een snelle luchtkussentrein of hoverlijn van de Randstad via Enkhuizen naar Sneek. Het idee voor zo’n verbinding kwam van verkeerseconoom Geurt Hupkes, verbonden aan het centrum voor vervoersplannen in Utrecht. In tijdschrift Openbaar Vervoer kwam hij met een pleidooi voor ‘diepgaand onderzoek’ naar dit vervoermiddel. Het Friesch Dagblad beschreef de voordelen van zo’n snelle trein vanuit het oogpunt van Randstadbewoners. Die zouden in de stad kunnen blijven werken en tussen de Friese meren gaan wonen.

Deze krant drukte de pret wel alvast: de verbinding zou minimaal 2,4 miljard gulden kosten. ‘En dat betekent per reiziger een investering van zesduizend gulden, hetgeen een relatief kostbare oplossing zou zijn.’ Het Parool ging in zijn berichtgeving wat uitgebreider in op de tijdswinst voor reizigers. Een hoverrit van Sneek naar Amsterdam zou maar vijftien minuten duren. Van Sneek naar Rotterdam 27 minuten.

Ruim twee uur

Het bleef bij toekomstplannen. Een treinreis van Groningen naar Amsterdam duurt op dit moment ruim twee uur. Het rijk onderzoekt al langere tijd de mogelijkheden om de reistijd per openbaar vervoer van het Noorden naar de Randstad te verkorten. In dat onderzoek moet ook de Lelylijn nadrukkelijk worden meegenomen, besloot de Tweede Kamer deze week. Deze verbinding kan de reistijd tussen de twee eindbestemmingen verkorten naar ongeveer een uur, zo voeren lobbyisten aan.

In 1969 werd in Fryslân al de stichting Zuiderzeelijn opgericht, die zich inzette voor een snelle spoorlijn tussen de plaatsen Groningen, Drachten, Heerenveen, Emmeloord, Lelystad en Amsterdam. Gedeputeerde Staten van Fryslân steunden het streven destijds.

De mensen zullen veel meer hebben aan de alternatieve projecten dan aan de Zuiderzeelijn. De toekomst zal dat ook uitwijzen

De aansluiting van Lelystad en Almere op de Randstad kreeg uiteindelijk prioriteit van het rijk, maar minister Dany Tuijnman (Verkeer en Waterstaat) sloot een verlenging van de Flevolijn naar Drachten en Groningen niet uit, zei hij in december 1978 in personeelsblad Koppeling van de Nederlandse Spoorwegen.

Een zaak van latere orde werd en bleef het. In 1990 – twaalf jaar later – werd er nog steeds gesproken over onderzoek. Minister Hanja Maij-Weggen had tijdens een werkbezoek aan Flevoland laten weten het plan nog eens laten te doorrekenen. Het CDA in Fryslân wilde vaart maken. ,,We weten al voldoende over wat haalbaar is, Als er nog onderzoek nodig is, dan moet dat zo snel mogelijk”, liet CDA’er J. de Goede in maart 1990 aan deze krant weten. Het kostenplaatje stond toen op twee miljard gulden. Vanwege dat kostenplaatje had Maij-Weggens’ voorganger Neelie Smit-Kroes in 1987 nog afgezien van aanleg en het plan op de lange baan geschoven.

In 2004 begon het kabinet-Balkenende II de aanbesteding voor de lijn. Het rijk reserveerde er alvast 2,73 miljard euro voor.

Belangrijkste besluit

Opnieuw werd het plan afgeblazen, al liet dat finale besluit op zich wachten. Noordelijke politici werden daar moedeloos van, schreef deze krant op 8 november 2007. Het kabinet had op dat moment nog steeds geen besluit genomen over het wel of niet aanleggen van het spoor. Een delegatie uit het Noorden was daarom naar Den Haag getogen voor een vergadering met Camiel Eurlings, minister van Verkeer en Waterstaat in Balkenende IV. Die liet hem weten geen genoegen te nemen met verder uitstel.

De @lelylijn moet er beslist komen, daar was zowat iedereen het gisteravond bij een symposium over die lijn wel eens. Maar Arriva-baas Anne Hettinga vreest dat het aangekondigde onderzoek een politieke truc is om het project af te blazen. https://t.co/xX4LjFdp7B

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) December 3, 2019

Maar de minister had meer tijd nodig. Bovendien, zei hij achteraf in deze krant: ,,Besluiten worden genomen in de Trèveszaal, door het kabinet, niet op de derde verdieping van het ministerie.” Op 16 november viel uiteindelijk het – wat door Eurlings in deze krant werd bestempeld als het belangrijkste – besluit voor het Noorden voor de komende tien à twintig jaar’: het spoor kwam er niet.

Compensatie

Ter compensatie kreeg het Noorden ongeveer twee miljard euro voor een alternatief pakket aan maatregelen om de infrastructuur te verbeteren. 200 miljoen daarvan was bedoeld voor de ringweg van Groningen. In het compensatiepakket zat onder meer ook geld voor de verdubbeling van het spoor tussen Leeuwarden en Groningen (waar nu aan gewerkt wordt) en de verdiepte aanleg van de N31 door Harlingen (eind 2017 in gebruik genomen). Ook de aanpak van knooppunt Joure (in 2017 werd afscheid genomen van de rotonde) werd genoemd en een nieuwe spoorlijn tussen Leeuwarden en Drachten (die er niet kwam).

Deze krant noemde het besluit om de lijn af te blazen ‘historisch’, maar geen verrassing. ‘Achter de schermen had de regering al lang een negatief besluit genomen.’ Volgens Eurlings zou aanleg onverantwoord zijn geweest. Hij zei dat de exploitatie niet kostendekkend was en er nu al een gat was: ,,We liepen kans op een kostenoverschrijding van twee miljard euro. Dat is onverantwoord.”

Het Noorden staat met de mond vol tanden: zeker nu het bedrag dat ter compensatie wordt geboden, niet echt hoog is

De strijd over de verdeling van het geld barstte los, aldus deze krant later. De FNP wilde niet alleen geld in asfalt en spoor, maar ook in kennis: een Friese universiteit. GrienLinks voelde meer voor een ‘dienstregelingsvrij systeem waarbij bussen en treinen zo vaak komen dat het voor reizigers niet nodig is om op de vertrektijden te letten.’

Het Friesch Dagblad was cynisch over de gang van zaken. ‘Enkele weken geleden nog lieten noordelijke belanghebbenden letterlijk hun tanden zien bij hun eis omtrent de Zuiderzeelijn. Dat was niet zo’n mooi gezicht en ook een beetje ridicuul’, luidde het hoofdartikel van 19 november over de mislukte missie van het Noorden om Eurlings eerder tot een besluit te dwingen. ‘Het Noorden staat eerder met de mond vol tanden: zeker nu het bedrag dat ter compensatie wordt geboden, niet echt hoog is. Bovendien: er worden projecten mee gefinancierd die deels toch al mede door het rijk zouden worden betaald.’

,,Ik weet best dat veel mensen dit een onpopulair besluit vinden”, werd Eurlings nog geciteerd in deze krant. ,,Maar als je alle rapporten gelezen hebt, dan is dit de beste beslissing. De mensen in het Noorden zullen veel meer hebben aan de alternatieve projecten dan aan de Zuiderzeelijn. Daar ben ik van overtuigd. De toekomst zal dat ook uitwijzen.”

Elke maand belicht het Friesch Dagblad een thema vanuit het eigen archief

Opinie: Iedereen en alles wint met de @lelylijn volgens @TonSchroor . ,,Drachten is met meer dan 45.000 inwoners de grootste plaats van Nederland zonder treinstation. Dat is toch bijna niet te geloven" https://t.co/f74yyjnarT

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) November 27, 2019

Nieuws

menu