Het tramverleden tussen Lemmer en Groningen herleeft bij de Trijehoek bij Lippenhuizen | Serie: Het spoor terug

Verslaggever Geert Veldstra gaat met de fiets en te voet langs de oude tramlijn tussen Lemmer en Groningen. Wat is er nog van het oude spoor te zien en is hier ruimte voor de Lelylijn?

In een nagebouwd tramhokje wordt het tramverleden van Lippenhuizen verteld.

In een nagebouwd tramhokje wordt het tramverleden van Lippenhuizen verteld. Foto: Geert Veldstra

Van Heerenveen naar Lippenhuizen. Ik hoor u al denken: ‘waarom moet deze tocht in Lippenhuizen eindigen, dat is nou niet bepaald de navel der beschaving?’

Nu heb ik zelf wel iets met het dorp, aangezien mijn voorouders er oorspronkelijk vandaan kwamen, maar in het kader van deze serie neemt het dorp met zo’n 1300 inwoners een bijzondere plek in omdat hier tot 1947 twee tramlijnen bij elkaar kwamen. Als herinnering aan dit verleden heeft de gemeente Opsterland met het dorp in 2010 een kunstwerk opgericht.

Voordat ik hier aanbeland, ga ik verder waar ik vorige week ben gestopt, de Trambaan in Heerenveen. Dit gebied is de afgelopen decennia al meerdere malen op de schop geweest, zo werd het oude station uit 1868 in 1983 gesloopt en vervangen voor nieuwbouw.

Bocht

Aan de bocht van de Trambaan en de Stationsstraat is nog wel een stuk van de oude tramhistorie te zien. In die bocht is namelijk in 1889 een huis gebouwd met de voorgevel op een hoek van 45 graden, zodat het tramspoor dat parallel aan het treinspoor lag een geleidelijke bocht kon maken naar de Stationsstraat.

Naast dit huis staat ook nog het allereerste station van Heerenveen. Een vervallen houten gebouw uit 1862 dat onder meer gebruikt werd voor het spoorwegpersoneel en als wachtkamer voor de tramlijn die in 1884 werd aangelegd. De huidige bewoner van het gemeentelijke monument is bezig om het pand op te knappen.

Aan het eind van deze korte straat is nog een brug over de Hearresleat die tegenwoordig alleen nog toegankelijk is voor fietsers. Het appartementencomplex De Trambrêge herrinnert nog aan de oorspronkelijke functie van de brug. De volgende bocht is bij het Posthuis Theater, waarna de tram door de smalle straatjes van het centrum reed, zoals de Vleesmarkt die tegenwoordig omzoomd wordt door terrasjes. Via de Lindegracht reed de tram langs de westkant van de Skoaterlânske Kompanjonsfeart door naar De Knipe.

Veranderingen

Tot Huize Voormeer heb je ongeveer hetzelfde beeld van de omgeving als wat een reiziger door het raampje van de tramcoupé zag. Vanaf hier is de afgelopen decennia echter veel veranderd. Zo is rechts in de verte het Abe Lenstrastadion te zien en een redelijk modern industrieterrein. In de jaren zestig werd de vaart vanaf hier tot in De Knipe gedempt en de A32 aangelegd.

Bij café De Knyp moet ik van de doorgaande weg af om af te slaan naar de Tramweg die achter de oude dorpskern liep om via het Lang’Ein door te rijden naar Langezwaag. Ik snap direct waarom deze straat zo heet. Nadat je vanaf Heerenveen langs kilometers lintbebouwing bent gefietst, kom je ineens in een open landschap terecht waardoor deze weg van anderhalve kilometer veel langer lijkt dan die in werkelijkheid is.

Ruimte

Deze ruimtelijkheid wekt de indruk dat er ook prima ruimte zou kunnen zijn voor de Lelylijn, maar hier en daar staan toch weer huisjes dicht bij de weg gebouwd. Mocht de lijn er komen, dan zullen er ongetwijfeld op bepaalde plekken bijzondere huizen gesloopt moeten worden en oude bomen moeten worden gerooid.

Via het Hou, het Skeane Ein en de Hegedyk in Langezwaag kom ik uiteindelijk in Gorredijk aan, waar de tram dwars door de Hoofdstraat reed om links af te buigen naar de Stationsstraat. Van het oude station is niets meer te zien, maar even verderop buiten het dorp bij de kruising van de Trijehoek met de Sweachsterwei bij Lippenhuizen wordt sinds 2010 de tramhistorie in leven gehouden met andreaskruizen en stootbielzen van cortenstaal.

Reconstructie

In 2010 werd de kruising heringericht en kwam de oude Y-splitsing uit de tijd dat de tram hier reed weer in het straatbeeld terug. Tot 1947 kruisten hier de lijnen van Gorredijk naar Oosterwolde en Drachten elkaar. Dat jaar werd de lijn tussen Heerenveen en Gorredijk opgeruimd en de lijn tussen deze kruising en Drachten. Alleen de lijn van Gorredijk naar Oosterwolde bleef tot 1962 nog in gebruik.

Tegenwoordig rijden hier de bussen naar Leeuwarden en Heerenveen hier langs. Wie op de bus moet wachten kan plaatsnemen in Tramhalte De Trijehoek waar op panelen de tramhistorie van deze omgeving is terug te zien. Het huisje uit 2010 is wel een stuk luxer dan het oorspronkelijke houten hokje dat hier op de hoek stond.

Nieuwjaarsstunt

Ook wacht hier een vrouw van cortenstaal in een jurk uit 1910 op de tram met een koffer. Drie jaar geleden was ze na al dat wachten ineens verdwenen op 31 december met de andere kunstwerken van cortenstaal. Zoals bij andere nieuwjaarsstunts keerden ook zij weer terug op hun plek waar ze de tramhistorie van Lippenhuizen in leven houden.