Stoelen staan 1,5 meter uit elkaar in de aula van een uitvaartcentrum.

Uitvaartverzorging in coronatijd: vindingrijk op zoek naar een passend afscheid

Stoelen staan 1,5 meter uit elkaar in de aula van een uitvaartcentrum. Foto: ANP

Door corona ziet het werk van uitvaartbegeleiders Baukje en Henk Stoeten-Boersma uit Lemmer er al een jaar heel anders uit. ,,Sommige mensen vonden het achteraf gezien mooi dat het afscheid in kleine kring was.”

Houd afstand, was de handen, schud geen handen en voel je je niet lekker, blijf dan thuis. Sinds de corona-uitbraak herhaalt uitvaartbegeleider Baukje Stoeten-Boersma elke keer die riedel, voorafgaand aan een begrafenis of crematie. Het blijft een vervelende binnenkomer, vertelt ze. ,,Het voelt net alsof ik premier Mark Rutte napraat tijdens een persconferentie.”

Uitvaartbegeleiders werken nu een jaar met corona-maatregelen, en dat hakte erin bij Baukje en echtgenoot Henk Stoeten, van Uitvaartzorg Boersma uit Lemmer.

Gesprekken op afstand

In de eerste periode na de uitbraak voerden uitvaartbegeleiders bovendien meer gesprekken op afstand dan hen lief was. Henk: ,,Normaal kom je bij de familie thuis, maar nu gingen die eerste gesprekken over de telefoon.” Baukje vult aan: ,,Aan de telefoon probeer je het dan toch persoonlijk te maken. Maar in die begintijd zag ik de mensen pas voor het eerst op de dag van de uitvaart. Ik vond dat verschrikkelijk.”

Het voelde voor mij alsof ik maar weinig voor ze had kunnen betekenen

Sommige nabestaanden kozen ervoor geen afscheidsdienst te houden en hun geliefde rechtstreeks vanuit huis naar de begraafplaats te brengen, omdat ze de uitvaart niet konden vormgeven zoals zij dat normaal zouden doen. Zo kon in de eerste maanden alleen een kleine groep worden uitgenodigd en was een nazit niet mogelijk.

Dat raakt Baukje nog steeds. ,,Ik vond dat dat erg, ik heb daar last van gehad. Mensen zeiden na een uitvaart: bedankt voor alles. Maar het voelde voor mij alsof ik maar weinig voor ze had kunnen betekenen.’’

Ingepakt als een maanmannetje

Tijdens de eerste golf werd Fryslân minder hard getroffen, maar de tweede golf liet een grotere spreiding zien over het land. Het eerste coronasterfgeval waarmee zij te maken kregen, staat ze nog helder voor de geest. Henk moest worden ingepakt als een ,,maanmannetje”. Omdat toen nog weinig bekend was over besmettingsgevaar, werd vervolgens 48 uur gewacht met het opbaren. Baukje: ,,Nabestaanden hadden daardoor minder tijd om afscheid te nemen.”

De regels werden het afgelopen jaar een aantal keren aangepast. De maximale groepsgrootte ging van honderd naar dertig, naar geen maximum, naar honderd, naar vijftig nu. Mondkapjes deden hun intrede. Een nazit kan inmiddels wel: de catering in uitvaartcentra mag open.

Afstand en rouw gaan niet samen

Afstand houden en rouw, die twee dingen gaan niet samen. Baukje: ,,Het is lastig om steeds die boodschap over te brengen, dat je bijvoorbeeld moet zeggen dat de aanhang van de kleinkinderen er niet bij kan zijn omdat anders de groep te groot is. Je voelt je net een politieagent. Niet iedereen begrijpt het altijd, veel mensen wel. We doen het niet om mensen dwars te zitten, maar omdat de situatie nu eenmaal zo is.”

Door alle maatregelen kon in 2020 twee derde van de nabestaanden belangrijke personen niet uitnodigen voor de uitvaart en dat zorgde voor vervelende situaties tussen familieleden, zo blijkt uit de uitvaartmonitor van verzekeraar Monuta. Nabestaanden kiezen er daarom ook wel voor de kring klein te houden, om scheve gezichten te voorkomen. Het echtpaar adviseerde daar ook in. Henk: ,,Als er bij wijze van spreken nog vier plekken over zijn en je moet kiezen tussen ooms en tantes, kan het beter zijn die plekken niet op te vullen.”

Vindingrijkheid bij afscheid

Coronatijd maakte ook vindingrijk. Thuisblijvers konden vaak via een live-stream meekijken. En er ontstonden meer alternatieven om een afscheid met elkaar te beleven. Mensen vormden op eigen initiatief erehagen bij wijze van afscheid, omwonenden hingen vlaggen halfstok om een buurtgenoot uitgeleide te doen, een overledene werd begeleid door een stoet oldtimers. Bij een uitvaart die ze bezochten zagen ze een walk through-condoleance in de buitenlucht, dat idee namen ze over.

Henk: ,,Er ontstaan prachtige initiatieven. In het eindgesprek na de uitvaart horen we ook van mensen die het achteraf gezien ook wel heel mooi vonden dat het afscheid in besloten kring was. Het werd intiemer, ze konden zichzelf zijn.”

Baukje: ,,Sommige mensen vinden het niet erg dat er geen lange condoleance is. Iets zeggen gaat in een kleine groep ook beter dan tegenover een volle zaal. Mensen durfden dat nu vaker en dat maakt een afscheid persoonlijker.”