Na een boek heeft verzetsheld Sjoerd Bakker uit Leeuwarden nu ook een stroffelstien: 'Ik denk wel dat hij het mooi zou vinden'

Sjoerd Bakker deed zijn werk als couturier zo goed dat de SS-kostuums die hij namaakte niet van de echte te onderscheiden waren. Vrijdag kreeg hij als één van de eerste homoseksuele verzetsmensen in Nederland een struikelsteen, een stroffelstien.

Een groepje mensen verzamelde zich vrijdag bij het laatste woonhuis van Sjoerd Bakker aan de Vondelstraat in Amsterdam.

Een groepje mensen verzamelde zich vrijdag bij het laatste woonhuis van Sjoerd Bakker aan de Vondelstraat in Amsterdam. Foto: Marianne Velsink

Vlak voor de schep de grond in gaat aan de Vondelstraat 24 in Amsterdam Oud-west, komen uit allerlei straten nog mensen aanlopen. Ze kennen Sjoerd Bakker omdat het (verre) familie was. Of ze lazen het boek van Toni Boumans Je mag wel bang zijn, maar niet laf waarin ze een indrukwekkend portret schetst van de familie Bakker uit Buitenpost/Leeuwarden.

Het COC legde de afgelopen maanden in de stoep voor negen huizen een stroffelstien voor verzetsmensen en Joodse slachtoffers die ook homoseksueel of lesbisch waren.

Homoseksuele gevoelens

Het verhaal van de Bakkers, bekend van het modebedrijf P.S. Bakker aan de Leeuwarder Nieuwestad, is een verhaal dat bijblijft. Negen kinderen kreeg Miente Bakker in zijn eerste huwelijk. Vier van de vijf jongens uit het gezin hadden homoseksuele gevoelens. De één uitte dat meer dan de ander. Sjoerd, de derde zoon van het gezin, was openlijk homoseksueel terwijl zijn broer Lammert vreesde naar de hel te gaan. Het gezin was zeer gereformeerd.

Maar vader Miente zorgde er persoonlijk voor dat de geaardheid van de jongens er niet toe deed. ,,Mijn vader hoopte vooral dat zijn kinderen ooit naar de hemel zouden gaan”, zegt Bram Bakker, een halfbroer van Sjoerd. ,,Dat ze homoseksueel waren, deed er niet toe. Hij stond achter zijn kinderen.”

Vriendelijk

Bram was nog maar één jaar toen zijn broer Sjoerd op 1 juli 1943 door de Duitsers gefusilleerd werd. Het gezin verloor drie jongens aan de oorlog, al maakte Bram dat niet bewust mee. Halfzus Tineke Haagen (1938) uit Buitenpost herinnert zich nog wel wat. ,,Sjoerd was vriendelijk en humoristisch. En hij kon fantastisch kleding maken.” Dat hij in het verzet ging, lag voor de hand. Dat deden de jongens van Bakker immers allemaal. Zonder er trouwens bewust voor te kiezen. ,,Het was hun plicht”, zegt Haagen.

Sjoerd kreeg een aanstelling bij het befaamde modehuis Hirsch&Cie in Amsterdam. Daar kwam hij in contact met de kunstenaarsgroep die de Persoons Bewijzen Centrale oprichtte, een organisatie die ervoor zorgde dat ondergedoken Nederlanders over de vereiste papieren konden beschikken.

Met een aanslag op het register in Amsterdam in 1943 moesten burgergegevens vernietigd worden, zodat de groep niet door de mand zou vallen. Het moest zonder al te veel geweld. Sjoerd maakte SS-kostuum, de bewakers zouden bedwelmd worden – niet gedood - en dan zouden de gegevens verbrand worden.

Dodencel

Hoewel de actie slaagde, mede door de perfecte imitatie van de SS-pakken, werd de groep een paar dagen later opgepakt. Vader Meinte bezocht zijn zoon Sjoerd nog een laatste keer in de dodencel. ,,Mijn vader ging erheen alsof hij naar een begrafenis ging, maar kwam terug alsof hij naar een kermis was geweest”, vertelt Bram.

Dat kwam allemaal doordat Sjoerd met opgeheven hoofd wilde sterven. ,,Hij stierf voor de goede zaak. Maar hij ging vooral naar God. Iets waar hij naar uitkeek. Samen bidden ze en zongen ze. Ze lazen Romeinen 8, vers 31”, vertelt Bram. ,,En vader wist dat Sjoerd naar de hemel zou gaan.”

Uit de laatste wensen die de mannen mochten doen, koos Sjoerd een roze overhemd – zijn lievelingshemd - om in te sterven. Het was dat hemd waardoor zijn nabestaanden hem uiteindelijk in een massagraf in de duinen bij Overveen, konden identificeren.

Roze overhemd

78 jaar later staat broer Bram, in roze overhemd, aan de Vondelstraat in Amsterdam. Hij is blij dat er na het boek over zijn familie nu ook een stroffelstien ligt voor het huis waar Sjoerd zijn laatste jaren gelukkig was. ,,Ik denk wel dat Sjoerd het mooi zou vinden.”