Vol net houdt honderden megawatts aan zonneprojecten tegen

Netbeheerder Liander moest vorig jaar 146 concrete aanvragen voor zonneprojecten in Fryslân (deels) weigeren omdat er onvoldoende ruimte is op het elektriciteitsnet, samen goed voor 261 megawatt aan piekvermogen. Dat blijkt uit cijfers van Liander. Fryslân loopt hiermee in theorie voor ruim 250.000 huishoudens aan groene stroom mis.

Zonnepark bij Garyp. Het elektriciteitsnet in Fryslân loopt in een groot deel van Fryslân tegen zijn grenzen.

Zonnepark bij Garyp. Het elektriciteitsnet in Fryslân loopt in een groot deel van Fryslân tegen zijn grenzen. Foto: Marcel van Kammen

Nog eens 104 klanten, samen goed voor nog eens 383 MW, kregen bij het maken van een offerte te horen dat Liander hen niet kon helpen. Van die laatste groep is wel de vraag of ze hun project doorzetten, nuanceert regiomanager Roelof Potters van Liander, omdat het slechts om offertes ging. ,,Maar er zaten een paar grote jongens tussen.” Ter vergelijking: momenteel staat voor een piekvermogen van 429 MW aan zonnepanelen in Fryslân. Het uitstel kan volgens Potters tot afstel leiden, omdat veel projecten hun subsidie kwijtraken als er niet tijdig gebouwd wordt.

Door de hausse aan zonnestroom kampt het Friese net al maanden op sommige plekken met overcapaciteit. Liander bracht twee weken geleden al naar buiten dat het aantal Friese knelpunten was toegenomen. Vandaag maakt de netbeheerder bekend dat het aantal ‘rode gebieden’ nog verder is uitgebreid. In ongeveer twee derde van de provincie kan er geen groot zonneproject meer bij. Zonnepanelen op een huis zijn geen probleem, en mogen bovendien niet geweigerd worden, maar een boer die zijn staldak wil bedekken met zonnepanelen kan al nee te horen krijgen.

Twijfelgebieden

Het aantal knelpunten neemt nu opnieuw toe omdat Liander per gebied verplicht is eerst met energieleveranciers in gesprek te gaan, bijvoorbeeld over het, tegen een vergoeding, uitstellen van productie. In verschillende gebieden is nu duidelijk dat dat niet is gelukt, en dus gaan die ook op slot. ,,En we hebben nog een paar twijfelgebieden”, zegt Potters. ,,De kans is groot dat die over twee weken ook rood zijn.”

In een klein deel van Fryslân is nog niets aan de hand. ,,Maar als er een groot project komt van tientallen hectares, komen we ook daar in de problemen.”

Overcapaciteit leidt dat tot twee risico’s: of de kabels worden te heet en gaan kapot, of het voltage (de spanning) bij de klanten wordt te hoog. Dan kunnen apparaten kapot gaan. Dat wordt voorkomen door beperkingen op te leggen, bijvoorbeeld door zonneprojecten te weigeren.

Zonnestroom in Fryslân neemt rap toe ondanks vol net

Zonnestroom wint stevig terrein in Fryslân. Volgens de nieuwste cijfers van netbeheerder Liander is eind vorig jaar voor een vermogen van 429 megawatt (MW) aan zonnepanelen - op daken en in zonneparken - geplaatst. Een stijging van bijna 50 procent ten opzichte van de 289 MW van 2018.

Daarnaast speelt er zoals bekend een tweede probleem: in vooral Zuid-Fryslân kan Liander de stroomvraag niet aan door de groei van bedrijvigheid. Bestaande bedrijven komen niet zonder stroom te zitten, maar kunnen grootschalige uitbreidingen vergeten. Ook de komst van nieuwe bedrijven wordt onmogelijk.

‘Pijnlijk’

Het wordt niet makkelijk voor netbeheerder Liander om de problemen op het overvolle stroomnet in Fryslân op te lossen. Het bedrijf ziet veel obstakels.

Zo wordt momenteel dichter tegen de grens aan gewerkt dan Liander gewend is, zegt regiomanager Roelof Potters ,,We hadden altijd ruimere marges. En we houden de regels wel aan. Maar ik zat vanochtend nog te kijken naar bedrijventerrein de Hemrik in Leeuwarden, dat is vandaag ook rood gemaakt. En ik vroeg aan de beheerder: kan er nu echt niets? En hij liet zien dat we tegen de norm aan zitten. En bij 105 procent zitten we aan de bovengrens van de temperatuur die de kabel aankan.”

Potters zegt het pijnlijk te vinden dat zowel stroomleveranciers als stroomafnemers in delen van Fryslân tegen problemen aanlopen. ,,De enorme toename aan zonne-energie door de subsidies, dat had de minister achteraf gezien beter moeten plannen. Daar worden we echt mee geconfronteerd. Het zonneprobleem veroorzaakt ook een afnameprobleem, omdat de spanningen in de kabel te veel oplopen. Maar voor een deel komt het doordat wij de economische ontwikkelingen voor Heerenveen, Drachten en Wolvega onderschat hebben. Daar hebben we niet op tijd onze maatregelen voorbereid. En nu zijn we te laat.” Dit wordt wel binnen enkele jaren opgelost. ,,Maar we moeten wel tegen grote klanten zeggen: het kan nu even niet.”

Druk op Fries stroomnet neemt toe

Netbeheerder Liander investeert dit jaar 99 miljoen euro in het energienet in Fryslân. Dat meldt Alliander, waar Liander onder valt. Ondertussen neemt het aantal plekken waar het stroomnet vol loopt, vooral voor het terugleveren van energie, in rap tempo toe.

Bij het oplossen van de problemen wordt ingezet op verzwaren van het net in 80 procent van Fryslân, en het bouwen van nieuwe verdeelstations of het uitbreiden daarvan. Daarnaast wordt gekeken naar alternatieven. ,,Wij hebben in ons net een vluchtstrook. Als er werkzaamheden of storingen zijn gaat de stroom via die strook.” Bij zonneprojecten worden nu die vluchtstrook gebruikt om extra capaciteit te krijgen. ,,Dan kan je bij werkzaamheden of storingen niet terugleveren. Dat vinden klanten niet leuk, maar ze vinden het erger om niet aangesloten te worden.”

Daarnaast gaat Liander bij veertig energieopwekkers, onder meer bij Oosterwolde, de installatie zo afstellen dat die automatisch minder levert bij overcapaciteit. ,,Dat kost hen misschien 5 tot 20 procent van hun productie, maar dan kunnen ze tenminste produceren.” Deze zomer wil Liander dit provinciebreed doen.

Bij de beoogde miljoeneninvesteringen om het net te verzwaren is het een steeds grotere uitdaging om technisch personeel te vinden om het werk te ontwerpen en uit te voeren, en kunnen de fabrikanten van bijvoorbeeld kabels en transformatoren de vraag bijna niet meer aan. ,,We gaan de problemen oplossen, maar dat duurt soms een jaar of vier.”

Concrete plannen

Potters is daarom blij met de Regionale Energiestrategie (RES), waarbij gemeenten moeten aangeven hoe zij duurzame energie gaan opwekken. ,,Dan weten we tenminste waar we aan toe zijn, en waar en wanneer we het net moeten versterken. Maar we zien wel dat gemeenten het moeilijk vinden om concreet te zeggen waar ze wat gaan doen. En dat is voor ons juist belangrijk.”

En als het Friese net op orde is wacht een volgend probleem. Op sommige dagen levert Fryslân meer stroom dan het afneemt, en dat overschot gaat via hoogspanningskabels van de landelijke netbeheerder TenneT naar de rest van het land. ,,En ook die beginnen vol te raken. Voor ons station in Oosterwolde heeft TenneT al transportschaarste aangekondigd. Dus daar moeten nieuwe kabels aangelegd worden.”

De groeiende kosten van Liander en TenneT worden uiteindelijk doorgerekend aan de klanten. ,,Dit is heel naar”, sluit Potters af. ,,Wij kennen dit ook helemaal niet. Het gedoe dat we vroeger hadden ging over dat iets mis ging in de aanleg, of dat we een dagje te laat waren. Dit gaat over klanten jarenlang niet kunnen helpen.

Nieuws

menu