Werkkampen bij Fochteloo worden weer zichtbaar

Strafkamp, opvang voor evacués, en woonoord voor Molukse ex-militairen. Dorpsbelang Fochteloo wil de geschiedenis van Ybenheer en Oranje ter plekke vertellen.

Een restant van de fundering van Ybenheer.

Een restant van de fundering van Ybenheer. Foto: Dorpsbelang Fochteloo

Niets staat nog overeind van Ybenheer en Oranje, de twee kampen die in de Tweede Wereldoorlog zijn neergezet bij Fochteloo. Wat overbleef zijn wat fundamenten en oude paden, die tot voor kort overgroeid waren. Dorpsbelang haalde ze onlangs tevoorschijn, met als doel het verhaal van beide kampen te vertellen. Het terrein wordt begaanbaar gemaakt en er komen informatiepanelen. Op 5 mei dit jaar wordt het project onthuld.

Strafkampen

Beide kampen hadden oorspronkelijk verschillende functies. Ybenheer is in 1941 neergezet als werkverschaffingskamp, door de Dienst voor Werkverruiming. ,,Deze dienst zette al voor de oorlog verschillende kampen neer om werklozen aan het werk te krijgen”, vertelt dorpsbewoner Kees Timmerman, die in de geschiedenis van beide kampen dook. Direct na de inval werden werklozen echter verplicht in Duitsland aan het werk te gaan. Weigeraars kwamen in Nederlandse strafkampen van de werkverruimingsdienst, waaronder dat in Fochteloo.

Aan de kampen zit een hele geschiedenis vast. We wilden die ontsluiten

In 1942 werd Ybenheer tijdelijk gebruikt als Joods werkkamp. De tweehonderd mannen die er moesten verblijven werden in de nacht van 2 op 3 oktober dat jaar weggevoerd naar Westerbork, en vanaf daar naar concentratiekampen. Slechts enkelen overleefden. In 2002 werd een monument voor de gevangenen onthuld.

Woonoord

Later werden er achtereenvolgens moeilijk opvoedbare jongeren, evacués en collaborateurs geplaatst. Daarna deed het kamp nog dienst als opleidingsplek voor Indië-vrijwilligers, vakantiekamp voor oorlogswezen en woonoord voor Molukse ex-militairen en hun gezinnen.

Oranje werd in 1943 in gebruik genomen als kamp Fochteloo, een werkkamp van de Nederlandse Arbeidsdienst. Jongeren kregen er een semi-militaire training, als een soort vervanging van de dienstplicht.

Beide locaties werden afgebroken. Natuurmonumenten werd in 1973 eigenaar van het gebied

Na de oorlog werd ook dit kamp een interneringskamp voor collaborateurs, opleidingskamp en daarna woonoord voor Molukkers. De laatste bewoners vertrokken in 1962. Die van Ybenheer in 1966. Beide locaties werden afgebroken. Natuurmonumenten werd in 1973 eigenaar van het gebied.

Ybenheer en Oranje

De oude paden op beide terreinen liggen er deels nog. ,,Die hebben we vrijgemaakt. Ze waren overwoekerd en bedekt met humus”, vertelt bestuurslid Henk Wieland van dorpsbelang over het project. ,,Aan de kampen zit een hele geschiedenis vast. We wilden die ontsluiten en zichtbaar maken.” De vereniging kreeg onlangs dertigduizend euro subsidie van de provincie Fryslân, voor de uitvoering van de plannen. Ook de gemeente Ooststellingwerf draagt bij.

Op een aantal plaatsen komen panelen met informatie over de geschiedenis van de terreinen. Ook wordt gewerkt aan een educatief programma voor schoolkinderen. Kees Timmerman brengt een boek uit over Ybenheer en Oranje.

Voor het project wordt samengewerkt met Natuurmonumenten, eigenaar van het terrein waarop de kampen stonden, en met zorgboerderij de Geitenmeierij, die betrokken wordt bij onder meer het onderhoud van de paden.

Nieuws

menu