Zakken de Harlinger huizen door zoutwinning? Meten is weten

Er komt een netwerk van meetpunten in de binnenstad van Harlingen om de gevolgen van zoutwinning te meten en zo nodig tijdig in te kunnen grijpen. De betrokken partijen ondertekenden gisteren hierover een overeenkomst.

Er komen dertien tiltmeters op verschillende plekken in de historische binnenstad van Harlingen. Foto: Shutterstock

Er komen dertien tiltmeters op verschillende plekken in de historische binnenstad van Harlingen. Foto: Shutterstock

,,Hier staat een blij en gelukkig man”, zei Jarig Langhout van de Stichting Behoud Historisch Harlingen (SBHH) gisteren bij de ondertekening in het stadhuis in Harlingen. De overige handtekeningen werden gezet door het winningsbedrijf Frisia Zout, de gemeente Harlingen en de provincie Fryslân.

De stichting werd opgericht vanwege zorgen over mogelijke verzakking van de zeshonderd monumentale panden door de zoutwinning. Die gaat volgend jaar beginnen, zo’n drie kilometer uit de kust. ,,Je kunt overal tegen zijn, maar de zoutwinning is van economisch belang voor Harlingen”, aldus Langhout. ,,Met deze overeenkomst brengen we het belang van economie en inwoners bij elkaar.”

Frisia betaalt

Ruim een jaar heeft SBHH met Frisia Zout onderhandeld over de aanleg van een meetnet in de stad, aanvullend aan het meetnet op zee. Er is nu afgesproken dat zo’n meetnet in de binnenstad maximaal 220.000 euro gaat kosten en dat Frisia Zout dat gaat betalen. Directeur Dirk van Tuinen toonde zich nochtans verheugd over de afspraken. ,,Dit sluit aan bij onze werkwijze om met betrokken partijen in open dialoog te gaan en ik dank de stichting voor haar constructieve opstelling.”

Wat is er afgesproken? Er komt eerst een tiltmeter nabij de Noorderpier en vervolgens worden er twaalf tiltmeters geplaatst op verschillende plekken in de historische binnenstad - in kelders, op het maaiveld of op het pleistoceen verankerd.

We willen voorkomen dat het beeld ontstaat van een slager die zijn eigen vlees keurt

De partijen hebben afgesproken dat ze een onafhankelijke partij gaan aanwijzen om de verzamelde gegevens te interpreteren. ,,Zo willen we voorkomen dat het beeld ontstaat van een slager die zijn eigen vlees keurt”, aldus Van Tuinen. Welke partij dat gaat worden, is nog niet bekend. Ook moet de financiering daarvoor nog geregeld worden. Wel is duidelijk dat SBHH de meetgegevens gaat beheren en dat ze ter controle worden voorgelegd aan het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

Jarig Langhout van de SBHH verwacht dat de tiltmeters in september volgend jaar geplaatst zijn en kunnen beginnen met gegevens verzamelen. Pas over acht jaar zal de bodemdalingsschaal de stad raken, aldus Van Tuinen van Frisia. Dat betekent dat er nog jarenlang nulmetingen gedaan kunnen worden om bewegingen in de bodem te monitoren voordat de zoutwinning daar eventueel effect op gaat hebben.

Teruggeschroefd of gestopt

Als de zoutwinning eenmaal los is, gaat het hand-aan-de-kraanprincipe gelden: wanneer een scheefstelling van tien millimeter per tien meter wordt gemeten of een algemene bodemdaling van twee centimeter, dan gaan de partijen in overleg om te beoordelen of de zoutwinning teruggeschroefd of gestopt moet worden. Ze moeten dan ook rekening houden met verwachte bodemdaling door andere oorzaken dan gaswinning of waterpeilbeheersing en met het na-ijleffect in bodemdaling nadat de zoutwinning al gestopt is.

Dit aanvullende meetnet wordt onderdeel van het Meet- en Regelprotocol Zoutwinning Havenmond. Daardoor is gegarandeerd dat toezichthouder SodM ook de effecten van zoutwinning in de stad in de gaten houdt.

Ik denk niet dat alle bezorgdheid bij alle Harlingers weg is. Ook bij ons als gemeente is die nooit helemaal weg

,,Met de gegevens van de tiltmeters kunnen we haarfijn bepalen of verzakking en bodemdaling door zoutwinning veroorzaakt worden of door iets anders”, zegt Langhout. Komt schade door zoutwinning, dan draait Frisia voor de kosten op.

,,Maar wat nog beter geregeld moet worden, is een vorm van omgekeerde bewijslast”, zodat de verantwoordelijkheid om aan te tonen dat schade veroorzaakt wordt door zoutwinning niet bij de inwoners zelf ligt. Het SodM en het ministerie van Economische Zaken, die daarover gaan, denken daar volgens Langhout constructief over mee, maar een uitkomst is er nog niet.

Slepende nare dossiers

,,Ik denk niet dat alle bezorgdheid bij alle inwoners weg is. Ook bij ons als gemeente is die nooit helemaal weg, maar dat is ook goed om scherp te blijven”, aldus burgemeester Roel Sluiter, die tegelijk lovend sprak over de harmonieuze onderhandelingen tussen Frisia Zout en SBHH en de overeenkomst prees als voorbeeld van hoe het ontstaan van ,,slepende nare dossiers” voorkomen kan worden.

Gedeputeerde Michiel Schrier zei daarom ,,met een goed gevoel” zijn handtekening te zetten, ook al is de provincie eigenlijk tegen de zoutwinning. Ze heeft echter geen bevoegdheid die te stoppen.

Het SodM beschouwt het Harlinger initiatief als een proef die bij delfstoffenwinning elders in Nederland tot voorbeeld zou kunnen dienen. Er is inderdaad al belangstelling uit de rest van het land, aldus Langhout. ,,Dirk en ik gaan bijvoorbeeld naar Ternaard en naar Groningen om te vertellen hoe we het hier aangepakt hebben.”

Wetterskip

Afwezige is vooralsnog Wetterskip Fryslân, dat als waterbeheerder een partner is, gezien het effect dat waterbeheer op bodemdaling kan hebben. ,,Wat ons betreft had het wetterskip al kunnen aansluiten, maar dat gaat daar kennelijk wat langzaam”, zegt Langhout.

Wetterskip Fryslân ziet dat anders, blijkt bij navraag. ,,Wy binne te let frege om noch oan te heakjen”, zegt woordvoerder Hanneke Nieuwenhuis. ,,Sjoen de prosedueres by it Wetterskip wie it foar ús te last minute.” Wel staat het wetterskip ,,iepen foar gesprek om te sjen wêr’t wy gearwurkje kinne.” Die gesprekken gaan binnenkort inderdaad plaatsvinden.

Nieuws

menu