Voor veel kankerpatiënten kwam de zorg tijdens de coronacrisis te laat, maar Friese ziekenhuizen konden de kritieke zorg altijd aan

Spoedeisende zorg kreeg tijdens de coronapandemie minder aandacht dan nodig was, zo is terug te zien in de kwaliteitsregistraties van ziekenhuizen over 2020.

Het Medisch Centrum Leeuwarden.

Het Medisch Centrum Leeuwarden. Foto: Marchje Andringa

Van de circa 80.000 mensen die vorig jaar na een ongeval in het ziekenhuis terecht kwamen, zijn er zo’n 400 meer overleden dan in de jaren ervoor. Van deze acute groep patiënten overleed in 2020 2,9 procent van de gevallen, een half procent meer dan doorgaans het geval is.

Dat blijkt uit een maandag gepubliceerd rapport van het platform Samenwerkende Kwaliteitsregistraties (SKR), dat de gegevens van meer dan tien miljoen patiënten in de landelijke kwaliteitsregistraties analyseerde.

Ook andere spoedeisende gevallen kregen door de focus op corona minder aandacht in de ziekenhuizen, zegt intensivist Bas van Bussel, bestuurslid van Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE). ,,We zien in de eerste golf bijvoorbeeld een afname van 20 procent in acute traumaopnames, tot 15 procent minder behandelingen voor hartinfarcten, 9 procent minder patiënten met een herseninfarct en 24 procent minder spoedoperaties bij een gebarsten aneurysma van de buikslagader.”

Minder tumoroperaties

De SKR meldt in het rapport dat het vorig jaar vaker voorkwam dat patiënten zich pas in een vergevorderd ziektestadium in het ziekenhuis meldden. Zo werd in 2020 bij meer mensen met uitgezaaide huidkanker een verdere uitzaaiing naar de hersenen geconstateerd: doorgaans is dat bij 29 procent van de gevallen, vorig jaar bij 40 procent. De gevolgen van het tijdelijk staken van bevolkingsonderzoeken naar baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker zijn nog niet in kaart gebracht, maar hebben wel tot een aanzienlijke daling van het aantal diagnoses geleid.

In de hele oncologie werden er vorig jaar zo’n tweeduizend complexe operaties minder gerapporteerd bij dertien tumorsoorten dan in de jaren daarvoor: een forse daling van 11 procent.

Zo schrijnend is het bij het MCL in Leeuwarden niet geweest, zegt anesthesioloog Tammo Brouwer, die de planning van de operatiekamers overziet. „Bij oncologie hebben we wel alle patiënten die binnen zes weken geholpen moesten worden kunnen behandelen. Maar voor de orthopedie werd dat een probleem en ook bij de vaatchirurgie konden we niet altijd aan die zorg voldoen. Spoedoperaties zijn altijd doorgegaan. Elke dag was de planning van de operatiekamers een logistieke operatie, maar we zijn redelijk goed uit de crisis gekomen.”

Complicaties

Vorig jaar zijn er 15 procent meer nierdialysepatiënten overleden dan in jaren daarvoor, zo blijkt uit het SKR-rapport. Dit kwam mede doordat deze groep extra vatbaar is voor een coronabesmetting. De zorg die wel is geleverd tijdens de coronapandemie, was ondanks desondanks goed.

,,We zien over het algemeen geen stijging in complicaties of overlijden aan complicaties”, zegt chirurg Michel Wouters, die het SKR-onderzoek leidde. Wel pleit hij voor een plan van aanpak om de gevolgen van alle uitgestelde zorg het hoofd te bieden. Ook uitstel van minder urgente ingrepen zoals knieoperaties heeft op termijn gevolgen voor de levenskwaliteit.

In maart meldde het Tilburgse Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis dat daar minstens 68 patiënten complicaties kregen door uitgestelde zorg. In de helft van de gevallen ging het om kankerpatiënten. Schade bij patiënten door uitgestelde zorg werd hier bijgehouden in de interne registratie van het ziekenhuis.

Geen Friese registraties

In de vier Friese ziekenhuizen is zo’n registratie niet bijgehouden tijdens de coronacrisis. Overlijdensgevallen door uitgestelde zorg zijn bovendien niet te achterhalen, omdat alle zorg die binnen zes weken moest plaatsvinden in alle Friese ziekenhuizen is doorgegaan. Ook het UMCG kan niet aangeven met hoeveel complicaties of overlijdens als gevolg van uitgestelde zorg het Groninger ziekenhuis te maken heeft gehad.

„Je merkt wel dat er nu een inhaalgolf plaatsvindt van klachten die we tijdens de coronaperiode veel minder hebben gehad, bijvoorbeeld buikoperaties”, zegt MCL-anesthesioloog Brouwer. Het wegwerken van de zorgachterstand zal nog maanden in beslag nemen.

„De rek is er nu uit bij het personeel. We hebben geprobeerd om extra operatiekamers in te zetten en verpleegkundigen extra te laten werken om zorg weg te werken, maar dat gaat niet meer. Men is op. We moeten nu eerst de noodzakelijke operaties doen. Tien van de veertien operatiekamers zijn nu in gebruik en na de vakantie kijken we hoe we dat kunnen gaan uitbreiden.”