Dit artikel is vandaag gratis

AIVD maakt zich zorgen over verharding in de maatschappij

Protestbord bij een coronademonstratie. Anti-overheidsactivisten zien politici als ‘gehate vijanden van het volk’. Foto: ANP

De AIVD ziet dat het debat in Nederland zich verhardt. De inlichtingendienst noemt dit zorgelijk omdat radicale ideeën kunnen omslaan in extremisme en zelfs geweld.

In Nederland hielden veel bedreigingen voor de maatschappij in 2021 verband ‘met toenemende verdeeldheid en verharding in de samenleving’. Dat schrijft Eric Akerboom, hoofd van de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD), in het donderdag gepresenteerde jaarverslag van zijn dienst.

Dit was volgens Akerboom terug te zien in de groei het ‘accelerationisten’. Dat is een stroming binnen het rechtsextremisme die de komst van een witte etnostaat willen versnellen door zelf een rassenoorlog te ontketenen.

Er zijn in Nederland ongeveer enkele honderden van deze accelerationisten, en er komen nog steeds groepen bij. Het zijn vooral jonge mannen van tussen de dertien en dertig, die vooral via internet contact met elkaar hebben. Het zijn jongens met regelmatig psychopathologische stoornissen waardoor ze gevoelig zijn voor zwart-witdenken, en hebben vaak een achtergrond in gebroken gezinnen.

Deze accelarationisten worden vaak via internet gerekruteerd. Hoewel er wel voormannen zijn te identificeren, opereren ze niet in vaste groepen en is er geen echte interne leiding. ‘Het zijn meer groepen van eenlingen die elkaar inspireren,’ aldus de AIVD.

De AIVD maakt zich grote zorgen over deze groep. Hoewel er in Nederland nog geen aanslagen zijn gepleegd door deze groep rechtsextremisten, is dat elders wel het geval - met soms zelfs dodelijke afloop. Omdat het veelal gaat om kwetsbare eenlingen die elkaar voortdurend ophitsen, kan de stap naar geweld snel worden gezet en slecht worden opgemerkt door de omgeving,’ aldus de AIVD.

Twee keer werd in Nederland een accelerationist in 2021 veroordeeld voor opruiing in lidmaatschap van een terroristische organisatie.

Coronamaatregelen

De onrust in de samenleving ziet de AIVD ook terug in de groei van het anti-overheidsactivisme, dat zich vooral uitte in het protest tegen coronamaatregelen. Dit radicaliseerde soms tot extremistisch geweld, zoals de ‘onrustbarende toename‘ van het doodsbedreigingen richting van politici, wetenschappers, medici, journalisten en politieagenten. Anti-overheidsactivisten zien deze groepen als ‘gehate vijanden van het volk’.

Dat deze mensen zo radicaliseren komt volgens de AIVD omdat zij worden ‘opgezweept door aanjagers: : aansprekende complotdenkers en critici van onder meer het coronabeleid van de regering, met eigen mediakanalen’. Deze aanjagers doen alsof deze politici en wetenschappers het nieuwe kwaad zijn, signaleert de AIVD, en dat het gebruik van geweld tegen hen begrijpelijk is. Tegelijk zeggen ze het zo dat hun woorden net niet strafbaar zijn.

De verharding onder anti-overheidsactivisten wordt verergerd door sociale isolatie, mede veroorzaakt door het veelvuldig doorbrengen van de tijd achter sociale media. Sommigen van hen trekken zich ‘meer en meer terug in een eigen parallelle samenleving’ die bestaat uit thuisonderwijs, eigen media en eigen ordetroepen. Er hebben zelfs enkele honderden Nederlanders zich laten uitschrijven uit het kiesregister omdat zijn de democratie niet meer erkennen. ‘Zo wenden ze zich geleidelijk, maar steeds meer, af van de rest van de maatschappij,’ aldus de AIVD.

Jihadisme

De AIVD houdt ook nog altijd de jihadistische islam in de gaten. Volgens de dienst gaat het om een groep van ongeveer 150 moslims met geweldsideeën. Door de grote verliezen die Islamitische Staat in het Midden-Oosten heeft geleden de afgelopen jaren is de aantrekkingskracht van de groep verdwenen. Daar is geen andere jihadistische terreurgroep voor in de plaats gekomen.

De AIVD signaleert dat extremistische moslims zich vaker op kleinere schaal organiseren. Een voorbeeld hiervan is de groep die vorige jaar in Eindhoven werd opgerold. Deze groep werd wel door IS geïnspireerd, maar was er geen cel van. Geweld door jihadisten kan voor bekenden vaak plotseling komen omdat jihadistische groepen vooral om broederschap draaien - geweld komt daar pas in een laat stadium als aspect bij.

Links-extremisme

Het links-extremisme heeft in 2021 nieuw elan gekregen, maar is nog altijd geen grote dreiging. Wel ziet de AIVD aanwezigheid van linkse groeperingen bij de ontruiming van kraakpanden of protest bij slachterijen. Maar de linkse acties zijn zelden extremistisch in de zin dat ze echt hinderlijk, heftig of ernstig voor betrokkenen zijn. Wel blijft de AIVD op z’n hoede, want soms ‘is er maar weinig voor nodig om activisme tot extremisme te laten oplaaien’.

Nieuws

menu