Analyse: Slavernij is niet alleen iets van een lang geleden koloniaal verleden

De herdenking van de afschaffing van de slavernij vond gisteren plaats in Amsterdam. Maar slavernij is niet iets alleen van het koloniale verleden. Nog steeds worden mensen geknecht.

De nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij gisteren bij het Nationaal Monument Slavernijverleden. Er was wegens de coronamaatregelen geen publiek bij de herdenking.

De nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij gisteren bij het Nationaal Monument Slavernijverleden. Er was wegens de coronamaatregelen geen publiek bij de herdenking. ANP

Regeringspartijen D66 en ChristenUnie vinden dat het kabinet excuses moet aanbieden voor het slavernijverleden. Met dat pleidooi kwamen ze gisteren op de dag dat in Amsterdam de afschaffing van de slavernij werd herdacht. Volgens Gert-Jan Segers van de ChristenUnie moeten we ,,ons als gehele samenleving verzoenen met een verleden waarin onmenselijk leed is aangedaan, dat tot op de dag van vandaag doorwerkt. Het is daarom belangrijk de rol van Nederland in het slavernijverleden te beschrijven, te erkennen en daar dan ook excuses voor aan te bieden”. Het kabinet heeft al een commissie aan het werk gezet die het maatschappelijk debat over het slavernijverleden op gang moet brengen.

Maar excuses of niet, het mag niet blijven bij constateringen uit wat in het verleden is gebeurd. Het is ontegenzeggelijk waar dat de slavernij tot op de dag vandaag gevolgen heeft voor de relatie tussen gekleurde en witte Nederlanders. En de discussie over de vraag in hoeverre ‘blanke’ Nederlanders schuldig gehouden kunnen worden voor de daden van hun voorouders is nog lang niet afgesloten. Welke woorden van spijt en afkeuring ook worden uitgesproken.

Verwijten

Van beide kanten worden verwijten geuit. Is het bijvoorbeeld reëel te zeggen dat het feit dat er zoveel huwelijksproblemen zijn in gezinnen van mensen met een koloniale achtergrond terug te voeren zijn op het slavernijverleden en mag discriminatie er direct aan worden gekoppeld? En mag je als witte Nederlander zomaar zeggen dat landgenoten met een donkere huidskleur beter hun best moeten doen om een baan te vinden of een fatsoenlijke woning te krijgen? Wat is de rol van slachtofferschap en wie is waarvan het slachtoffer? Dit zijn vragen die niet zomaar zijn te beantwoorden.

Wie de geschiedenis van de slavernij vanaf pakweg 400 jaar geleden bekijkt kan niet het slachtofferschap alleen leggen bij gekleurde mensen. Afrikanen werden door mede-Afrikanen verkocht aan witte handelaren/vervoerders onder wie Nederlanders.

Slavernij is met andere woorden meer dan de geschiedenis van het kolonialisme met zijn zwarte kanten

En de historisch discussie wordt ingewikkeld omdat het niet blijft bij de geschiedenis. Ook de huidige Nederlandse staat zijn grote verwijten te maken gezien het ‘etnisch profileren’ dat onlangs naar voren kwam in onderzoeken naar de toeslagenaffaire.

De gemeente Amsterdam is bezig met een onderzoek naar het slavernijverleden, zei burgemeester Femke Halsema gisteren. De stad was een toevluchtsoord voor religieus vervolgden, maar ook ,,de stad waar minutieus werd bijgehouden hoeveel menselijke handelswaar het transport over de Atlantische Oceaan zou overleven”. Halsema zei dat als de resultaten van het onderzoek bekend zijn dat er dan excuses kunnen volgen.

Prostitutie

Slavernij en mensenhandel is van alle tijden en plaatsen. Nog steeds worden in bijvoorbeeld de prostitutiebuurten van steden in Nederland mensen (met name vrouwen) verhandeld en moeten ze onder dwang zogenoemd ‘werk’ verrichten tegen hun wil in onvrijheid. En discriminatie is ‘systemisch’ in ons land, zoals premier Mark Rutte het onlangs verwoordde. Slavernij is met andere woorden meer dan de geschiedenis van het kolonialisme met zijn zwarte kanten. Het bestaat nu nog onder onze eigen ogen en er kan niet hard genoeg tegen worden opgetreden. Als de herdenking van de formele afschaffing van de slavernij, waarbij medemensen van de ketenen werden verlost, het besef kan wekken dat de samenleving een andere koers moet inslaan, is er veel gewonnen.