China streeft naar hereniging met 'afvallige provincie'. Blijft het bij wapengekletter rond Taiwan?

China ijvert naar een hereniging met de ‘afvallige provincie’ Taiwan met vreedzame middelen. De prijs is nu nog te hoog, maar er kan een moment komen dat Beijing dit militair gaat afdwingen.

Militair vlagvertoon boven Taipei. Taiwan vierde zondag dat in 1949 de Republiek van China werd gesticht. Dat is de officiële naam van Taiwan.

Militair vlagvertoon boven Taipei. Taiwan vierde zondag dat in 1949 de Republiek van China werd gesticht. Dat is de officiële naam van Taiwan. Foto: EPA

De militaire spanningen tussen Taiwan en China zijn de ergste in zeker veertig jaar, zegt de Taiwanese defensieminister Chiu Kuo-cheng. Hij deed zijn uitspraak vorige week nadat in korte tijd circa 150 Chinese straaljagers en bommenwerpers het luchtruim van de Aziatische eilandstaat hadden geschonden. In de luchtverdedigingszone werd vorig jaar een recordaantal van 380 Chinese gevechtsvliegtuigen waargenomen. Dat zijn er dit jaar al meer dan zeshonderd in deze Air Defense Identification Zone (ADIZ), de zone waarbinnen vliegtuigen zich moeten identificeren.

Taiwan heeft een gespannen relatie met China, dat het eiland voor de Chinese kust ziet als een afvallige provincie. Het eiland is sinds 1949 in handen van nationalistische, anti-communistische Chinezen. Die waren het Chinese vasteland ontvlucht nadat zij een burgeroorlog hadden verloren van de communisten.

Grootschalige invasie

De Chinese leider Xi Jinping beloofde zaterdag dat er een vreedzame hereniging komt tussen het moederland China en Taiwan. Het is voor Beijing de minst aantrekkelijke optie maar het wordt niet uitgesloten dat op den duur daarvoor ook militaire middelen worden ingezet. Uiterlijk in 2049, als de Volksrepubliek haar honderdste verjaardag viert, zou de hereniging een feit moeten zijn. Taiwan denkt dat China al in 2025 de mogelijkheid heeft om met minimale verliezen een grootschalige invasie uit te voeren.

Voor de Amerikaanse president Joe Biden is het beteugelen van China een topprioriteit van zijn buitenlandse agenda. De oplopende spanningen in de Zuid-Chinese Zee, die China tot ergernis van andere landen in de regio claimt als eigendom, kunnen niet los worden gezien van de expansiedrift van China rond Taiwan. Om de opkomst van China tegen te gaan zijn de VS met Australië en Groot-Brittannië de strategische alliantie AUKUS aangegaan. Het gezaghebbende tijdschrift The Economist vergelijkt de geopolitieke impact van dit bondgenootschap met de bouw van de Berlijnse Muur om aan te geven dat de Koude Oorlog definitief is verschoven van Europa naar Azië.

Vreedzame middelen

Biden sprak vorige week dinsdag met Xi onder meer over de oplopende spanningen rond Taiwan. Xi zou Biden de verzekering hebben gegeven dat Peking zich zal houden aan de Taiwan-overeenkomst. Die houdt in dat de VS geen officiële banden met Taiwan onderhouden en dat China het conflict over de status van het eiland met vreedzame middelen zal oplossen.

Xi wil inderdaad de ‘afvallige provincie’ het liefst vreedzaam bij het moederland voegen. Maar bij elke militaire oefening of schending van het Taiwanese luchtruim is er een kans dat er per ongeluk toch een confrontatie ontstaat. Zo waarschuwde de Taiwanese defensieminister Chiu vorige week dat zelfs een ,,beetje onvoorzichtigheid of verkeerde berekeningen” kunnen leiden tot een crisis in de Straat van Taiwan, de zeestraat tussen China en Taiwan.

Laatste optie

China heeft de militaire, diplomatieke en economische druk op Taiwan opgevoerd sinds president Tsai Ing-wen vijf jaar geleden werd verkozen. Zij verzet zich fel tegen de Chinese claim op het eiland. Of China het laat bij spierballentaal is de vraag. Een oorlog met Taiwan wordt gezien als de laatste optie omdat dit gepaard gaat met militaire verliezen en reputatieschade die de ambitie van China om de belangrijkste economische wereldmacht te worden kan ondermijnen.

Taiwan heeft, om de spanningen met Beijing niet verder op te drijven, nooit formeel de onafhankelijkheid uitgeroepen. Als het dit wel doet of als hereniging niet vreedzaam plaats kan vinden, zou Beijing militaire middelen kunnen inzetten, zo is de verwachting. De grote vraag is wat de Verenigde Staten zullen doen. Washington heeft Taipei de toezegging gedaan het eiland dan te zullen helpen.

Beijing probeert twijfel te zaaien over de Amerikaanse bereidheid om Taiwan militair bij te staan, helemaal na de aftocht van de VS uit Afghanistan. Washington laat zijn bondgenoten vallen, is de boodschap van Beijing. Aan de verzekering van Biden, na de chaotische aftocht uit Kabul, dat de VS een ‘heilige toewijding’ ervaren aan Taiwan (en aan de NAVO, Zuid-Korea en Japan) moet volgens Xi niet veel waarde worden gehecht.