Coronacrisis biedt mogelijkheden om een nieuwe weg in te slaan

‘Terug naar normaal’ moet niet de inzet zijn voor de tijd na de coronapandemie. Er zijn kansen voor burgers om gezamenlijk hun toekomst vorm te geven. Die moeten worden aangegrepen.

Protest tegen belastingverhoging in Nederland in januari vorig jaar. Volgens Gabriël van den Brink moet niet de overheid eigen initiatief van burgers afremmen maar juist versterken.

Protest tegen belastingverhoging in Nederland in januari vorig jaar. Volgens Gabriël van den Brink moet niet de overheid eigen initiatief van burgers afremmen maar juist versterken. Foto: ANP

Filososoof Gabriël van den Brink denkt en publiceert steeds op het raakvlak van verschillende wetenschappelijke disciplines, zoals sociologie, politicologie en economie. Maar steeds is zijn hoofdthema de Nederlandse samenleving en hoe de Nederlanders met elkaar omgaan.

Net als bij de totstandkoming van het boek van Bert de Vries Ontspoord kapitalisme dat vorige week hier aan de orde kwam, heeft ook Van den Brink de druk van zijn boek Ruw ontwaken uit een neoliberale droom uitgesteld om nog enkele gedachten te kunnen wijden aan de coronacrisis die de wereld plotseling overviel.

De pandemie zal hoe dan ook de wereld veranderen. Van den Brink ontwaart bij het vervolg op de coronacrisis vier mogelijke afslagen die landen als Nederland zouden kunnen nemen.

Crisis laat mensen nadenken over consumptiegedrag

Zelf denkt ze dat meer lokale afzet van voedsel kan helpen bij het verduurzamen van de landbouw. ,,De druk op de landbouw en boeren om te verduurzamen is groot. Het huidige internationale productiesysteem is niet vol te houden. Lokale verkoop zorgt voor veel minder vervoer.

De eerste is dat Nederland de weg inslaat van China en sommige andere staten in Zuidoost-Azië. In dit geval ligt de regie zwaar bij de nationale overheid, die de samenleving dwingende maatregelen kan opleggen. Maar dit scenario is, hoewel aantrekkelijk voor sommige mensen vanwege de daadkracht, in Nederland en andere West-Europese landen niet zo waarschijnlijk. Hier zijn beginselen als privacy en individuele vrijheden ons veel te lief.

Het tweede scenario is een samenleving waar alles om individuele vrijheid draait en bemoeienis vanuit de overheid zoveel mogelijk wordt vermeden. Dit is een afslag die op veel instemming kan rekenen in landen als de Verenigde Staten en Brazilië. ‘In plaats van een superstaat houdt de elite aan het idee van een supermarkt vast. Deze weg is gebaseerd op het idee dat private ondernemingen de gevolgen van de crisis kunnen opvangen.’

Terug naar normaal

Een derde mogelijkheid is gewoon ‘terug naar normaal’. Het land moet dan even door de zure appel heen bijten en vervolgens weer op de oude voet verder. En het is mogelijk dat in de tussentijd als bijvangst interessante innovaties zijn ontstaan, schrijft Van den Brink en hij ziet dat het bedrijfsleven in Nederland en de rest van Europa graag deze kant op wil.

Maar de schrijver pleit zelf voor een vierde alternatief: het op een andere manier ordenen van de samenleving. De crisis heeft immers laten zien dat Nederlanders de nationale gemeenschap een warm hart toedragen, dat ondernemers die hun publieke verantwoordelijkheid nemen worden gewaardeerd, dat de vrijwillige samenwerking van professionals en dat het eigen initiatief van burgers niet is afgeremd, maar juist is versterkt en waar duurzaamheid belangrijk is. ‘De huidige crisis hoeft niet te leiden tot Chinese of Amerikaanse toestanden en evenmin tot een terugkeer naar business as usual. We kunnen ook kiezen voor een nieuwe weg die niet alleen recht doet aan de positieve krachten die met deze crisis loskwamen maar ook een antwoord is op het onbehagen dat reeds voor de crisis door velen werd gevoeld.’

Voor welke technische problemen de coronacrisis Nederland ook stelt, de samenleving heeft volgens Van den Brink vooral behoefte aan een moreel verhaal, dat op brede instemming kan rekenen. En hier spelen ingewikkelde dilemma’s een rol, zoals: ‘Zijn we bereid om iets van onze rijkdom, invloed of gemoedsrust op te offeren als de nood van anderen daar om vraagt?’

Ruw ontwaken uit een neoliberale droom. Gabriël van den Brink. Prometheus, 25 euro

Nieuws

Meest gelezen

menu