Crisis in Afghanistan onderstreept onvermogen EU er geopolitiek toe te doen | Commentaar

De crisis in Afghanistan drukt de Europese Unie weer eens op het feit dat het geopolitiek niet zo veel voorstelt zonder de Verenigde Staten.

Niek van der Molen.

Niek van der Molen. Foto: FD

Toen de Amerikaanse president Joe Biden in een onvervalst staaltje America First zonder overleg met de Europese bondgenoten besloot zijn troepen uit Afghanistan terug te trekken, zat er voor de Europeanen weinig anders op dan dat voorbeeld te volgen. En deze week tijdens de val van Kabul, waarbij zich chaotische taferelen afspeelden op de luchthaven, konden de Europeanen alleen maar toekijken terwijl de Amerikanen het vliegveld veiligstelden. Wie gedacht had dat na de vier gure jaren onder Donald Trump de EU eindelijk de ambitie had waargemaakt een geopolitieke speler te worden, komt bedrogen uit.

Crisismanagement

Het spoedberaad dinsdag van de EU-ministers van Buitenlandse Zaken over Afghanistan gaf vooral blijk van improvisatie en crisismanagement en niet van een duidelijke strategische visie op de gebeurtenissen. EU-buitenlandchef Josep Borrell kan verzuchten dat de machtsovername in Afghanistan ingrijpende consequenties heeft voor de verhoudingen in de wereld, maar welke plaats de EU moet innemen in het nieuwe speelveld blijft in nevelen gehuld. De grootste Europese zorg is het voorkomen van een nieuwe vluchtelingenstroom, zoals die zich in 2015 voordeed.

Volgens Borrell moet de nieuwe politieke situatie in Afghanistan niet leiden tot een nieuwe, grootschalige migratiebeweging richting Europa. Ook Frankrijk en Duitsland, waar dit jaar verkiezingen zijn waarbij rechts-populistische partijen hoge ogen lijken te gooien, willen dat voorkomen. CDU’er Armin Laschet, die hoopt Angela Merkel als bondskanselier op te volgen, zegt klip en klaar dat Duitsland niet het signaal moet uitzenden dat het iedereen die in nood is kan opvangen. Dat is heel andere taal dan Wir schaffen das van Merkel zes jaar geleden.

Druk maken om migratiecrisis

Volledige gastvrijheid voor Afghaanse vluchtelingen is praktisch en politiek niet haalbaar maar dat de EU - die nota bene zegt te hechten aan bepaalde waarden op het gebied van mensenrechten en rechtvaardigheid - zich nu al druk maakt over een mogelijke migratiecrisis, is tekenend voor de Europese navelstaarderij.

Dat ondertussen de bestaande wereldorde in rap tempo aan het schuiven is, wordt weliswaar onderkend maar de Europeanen zijn niet bij machte er een antwoord op te formuleren. Biden doet niet voor Trump onder wat betreft het ondermijnen van het westerse bondgenootschap en de gemeenschappelijke waarden. Dat is een prangender kwestie dan het managen van een vluchtelingencrisis die nog niet eens is begonnen.