Brussel moet niet toegeven in de ruzie met Polen over de rechtsstaat | Commentaar

Hoe serieus de Europese Commissie is met het dreigement Polen financieel te straffen vanwege ondermijning van de rechtsstaat blijkt woensdag. Ursula von der Leyen houdt dan haar jaarlijkse State of the Union voor het Europees Parlement.

Niek van der Molen.

Niek van der Molen.

In de ‘troonrede’ geeft de Commissievoorzitter von der Leyen aan hoe het er voor staat in de Europese Unie en welke beleidsplannen het dagelijks bestuur van de EU heeft. Omdat eerbiediging van de rechtsstaat een van de belangrijkste Europese principes is, zal Von der Leyen hoogstwaarschijnlijk Polen (en die andere dissidente lidstaat, Hongarije) vermanend toespreken.

Brussel is al enige tijd verwikkeld in een hoogopgelopen conflict over de hervormingen van de Poolse rechterlijke macht die de onafhankelijkheid van de rechtspraak aantasten, vindt Brussel. De ruzie blokkeert de uitkering van miljarden euro’s uit het Europese coronaherstelfonds aan Polen.

Een vijftal Poolse regio’s heeft verder te horen gekregen dat ze geen geld krijgen uit een ander Europees coronahulpfonds zolang ze zich opwerpen als ‘lhbti-vrije zone’. En dan is er nog de omstreden Poolse mediawet, waardoor kritische journalisten de mond wordt gesnoerd.

Brussel wil niet van wijken weten in de ruzie omdat er cruciale waarden in het geding zijn. Eerbiediging van de rechtsstaat, afspraken over de democratie en bescherming van minderheden worden door Brussel beschouwd als pijlers onder de Europese samenwerking. Dat Polen nationale wetgeving doorslaggevender beschouwt dan Europese is Brussel ook een doorn in het oog. Bij verdrag is vastgelegd dat Europese rechtspraak uiteindelijk zwaarder weegt dan nationale wetgeving. Dat is een waarborg dat EU-regels in de hele Europese Unie hetzelfde worden uitgelegd. Als nationale rechters zichzelf boven het EU-hof plaatsen, valt de unie uit elkaar, vrezen critici.

Chantage

Polen houdt het been stijf omdat het Brusselse kritiek beschouwt als ongewenste politieke inmenging in interne zaken. Het dreigement om Polen te straffen met dwangsommen en het tegenhouden van de miljarden uit het coronahestelfonds, ziet Warschau als financiële chantage.

In Polen wordt de kwestie zo hoog opgespeeld dat voormalig EU-president en oud-premier van Polen Donald Tusk niet uitsluit dat zijn land op een dag de Europese Unie verlaat. Dat wenst natuurlijk niemand in Brussel, maar zelfs dat doemscenario mag voor de EU geen reden zijn concessies te doen. Het mag niet lonen in de EU fundamentele regels te schenden. Als Polen onverhoopt buiten de EU komt te staan, komt dat omdat het zichzelf eerst buiten de Europese rechtsorde heeft geplaatst.

Reageren? Mail naar: hoofdredactie@frieschdagblad.nl