In de Europese Unie wil iedereen wel vergroenen, maar wel naar eigen inzichten | Achtergrond

Ze doen wat ze moeten doen, de partijgenoten Timmermans en Samsom. Maar hoe sluit je compromissen in de mist van getalsmatige klimaatdoelen op hele lange termijn?

Frans Timmermans heeft niet meer de status van ‘spitskandidaat’ in de sociaaldemocratische partijfamilie

Frans Timmermans heeft niet meer de status van ‘spitskandidaat’ in de sociaaldemocratische partijfamilie Foto: AFp

Wordt dit echt het nieuws van deze week? Nou, dat is niet de eerste gedachte. Het gaat om mooie plannen die al een jaar op tafel liggen en die vertaald moeten worden naar wetsteksten. Een lakmoesproef van realisme over prachtige groene vergezichten.

Ze zijn op tijd begonnen, de politieke vrienden Frans Timmermans en Diederik Samsom. Nu hebben ze nog een paar jaar om die wetsteksten tot stand te brengen. Maar de harde werkelijkheid zal eerst hen en daarna ook velen onder ons zwaar tegenvallen. Kan de Europese Unie en kunnen de lidstaten afzonderlijk 55 procent reductie van uitstoot van CO2 in 2030 bereiken? Een aantal kanttekeningen.

Niet meer de ‘spitskandidaat’

Eerst eentje van partijpolitieke aard. In de Europese Unie merk je aan allerlei kleine dingen dat Frans Timmermans niet meer de status van ‘spitskandidaat’ heeft in de sociaaldemocratische partijfamilie. Steeds vaker wordt hij niet meer naar voren geschoven als er belangrijke bijeenkomsten en congressen worden belegd door deze partijfamilie. Hij is ten slotte na de verkiezingen in 2019 niet geslaagd in zijn opdracht om het voorzitterschap van de Europese Commissie te verkrijgen.

Thuis is de positie van deze twee vooraanstaande leden van de PvdA ook niet meer wat het geweest is. De partij is al voor de tweede keer blijven steken op een veel te mager zeteltal van negen in de Tweede Kamer. Dat roept allemaal vragen op over de kans van slagen voor dit duo in de grote opdracht die zij bezig zijn getrouw en waarachtig tot uitvoering te brengen. Deze politici hebben hun toekomst achter zich.

Thuis wordt ook gefluisterd over een fusie van PvdA en GroenLinks. Timmermans ziet intussen dat in Brussel het sluiten van compromissen rond het klimaatbeleid met beoogd fusiepartner GroenLinks niet goed gaat. De belangrijkste politieke opgaven van vandaag en morgen verdelen hen fundamenteel en radicaal. Hoe moet dat, mevrouw Ploumen en meneer Klaver?

Compromissen

Toch zal de weg van compromissen bewandeld moeten worden. De Europese Green Deal bevat te veel onderwerpen om zonder compromis in één keer door het Europees Parlement en de ministerraad te krijgen.

De recente oplossing voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid ademt ook volop zo’n compromis. Niets mis mee. Samenwerking en compromis kenmerken het effectief functioneren van het politieke midden. Dat is op Europees niveau niet anders dan in Nederland.

Maar deze uitkomst in het kader van de Green Deal maakt al duidelijk dat het veel minder verstandig is dan het lijkt om getallen op te schrijven als grote doel. Het is wel de afgelopen veertig jaar een kenmerk geworden van milieubeleid, klimaatbeleid en nu de vergroening. Hier zou eens degelijk promotieonderzoek naar moeten worden gedaan. Hoe verstandig is getalsmatig bepaald beleid in een democratisch proces van besluitvorming eigenlijk? Mijn hypothese is vooralsnog: niet verstandig.

Na het compromis over het gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt nu de aandacht gericht op het bedrijfsleven. De wil is wel aanwezig, zeggen veertig grote Europese bedrijven in een gemeenschappelijke verklaring. Maar de eigen positie op de wereldmarkt moet wel overeind blijven. Anders gaat de productie naar plekken elders in de wereld waar het afvalwater desnoods nog in de lokale rivier mag worden geloosd.

Handel in uitstootrechten

Hoe dan ook zal het Europese Handelssysteem (Engelse afkoring: ETS) voor uitstootrechten de komende tijd een centrale plek in de plannen krijgen. Het is de kern van de wetsvoorstellen die morgen op tafel komen bij de Europese Commissie.

Je kunt nog wat geld verdienen als je in je eigen bedrijf meer doet dan nodig om je rechten op uitstoot te verminderen. Maar er is tussen 2010 en 2020 mee geoefend. Resultaat: mislukt. De voorwaarden die nodig zijn voor zo’n stelsel vereisen lange en ingewikkelde onderhandelingen. Ook bedrijfsbelangen zijn niet van elastiek.

ETS is op zichzelf een mooi model van de academische tekentafel. Het komt ruimschoots tegemoet aan de bezwaren die kleven aan Europese belastingen op uitstoot van broeikasgassen. De Europese Unie en belastingen is immers nog steeds een terrein waaraan lidstaten zich niet de vingers willen branden. Dan is zo’n verhandelbaar systeem van rechten echt een Europese oplossing. Maar dan moeten die rechten niet kosteloos verkrijgbaar zijn. En moet de koers op de beurs niet naar nul zakken.

Als het effectief zou zijn, dan is zo’n systeem natuurlijk ook toe te passen op de luchtvaartsector. Al was het maar dat luchtvaartmaatschappijen uit andere delen van de wereld dergelijke rechten nodig hebben om in het Europese luchtruim of naar Europese luchthavens te vliegen.

Maar dat durft men dan weer niet aan. Het blijft bij een mogelijke kerosineheffing. Zo blijft iedereen vergroenen naar eigen inzichten.