Dit artikel is vandaag gratis

Klaas Tuinstra (1945-2022), hoekig doorzetter en christelijk-sociaal politicus, bleef vaak onbegrepen | In memoriam

Klaas Tuinstra in 1988 als Kamerlid voor het CDA.

Klaas Tuinstra (1945-2022) was een politicus met een groot christelijk-sociaal hart. En hij was een doorzetter, maar vaak onbegrepen.

Klaas Tuinstra, op 2 februari van dit jaar op 76-jarige leeftijd in zijn geboorteplaats Sint Annaparochie overleden, was een origineel, maar vaak onnavolgbaar denker. Hij combineerde zijn christendemocratische overtuiging met een streven naar cijfermatige haalbaarheid en betaalbaarheid.

Van de onderwerpen waar hij zich als Kamerlid (1986-1994) voor het CDA mee bezighield wist hij alles. Tuinstra had een fenomenaal geheugen. Hij was de man achter de zorgverzekeringswet, de hervorming van het woningcorporatiesysteem, en grondlegger van het toeslagenstelsel. Hoewel hij bij dat laatste - naar nu blijkt terecht - liever belastingkortingen voor gezinnen dan toeslagen had gezien. Alle relevante wetteksten, relevante onderdelen van de christelijk-sociale leer en relevante cijfers zaten bij zijn voorstellen tot achter de komma in zijn hoofd.

Hij moest echter leven met een onvolkomenheid: hij was onnavolgbaar. Als hij sprak, snapten maar weinig mensen wat de grote waarde was van wat hij te berde bracht. En het hielp niet als hem werd verzocht zijn verhaal op papier te zetten. Het bleef vaak onbegrijpelijk. Niet alleen collega’s, ook journalisten liet hij in opperste verwarring en verbazing achter als het interview of de persconferentie was afgelopen. Zijn waarde werd bijgevolg lang niet altijd herkend en daardoor ook niet erkend.

Het CDA zette hem keihard aan de kant in 1994. Hij kwam op een onverkiesbare plaats, hoewel hij door de afdeling Fryslân als nummer één in het rijtje van mogelijk provinciale Kamerleden was gezet. Hij lag toen overigens al jaren intern moeilijk binnen het Friese CDA. Velen waren maar wat blij toen hij in 1986 als Fries politicus kon vertrekken naar Den Haag.

Vriend en geestverwant

Gerrit de Jong, vriend en politiek geestverwant in de Kamer, zag zijn kwaliteiten wél. ,,Klaas sloeg stappen over, was lang van stof. Als je hem aan de telefoon had was je zo een half uur bezig.” Collega-Kamerleden slopen snel de hoek om als ze hem dreigden tegen te komen. ,,Maar als je naast hem zat en hem bij elke gedachtesprong vroeg om uitleg, zag je hoe enorm waardevol zijn ideeën waren.”

Ook het Wetenschappelijk Instituut van het CDA zag de waarde van Klaas’ kennis en kunde. Vanaf 1994 was hij als adviseur actief bij de denktank en stond hij onder meer aan de wieg van de bruteringsregeling van woningcorporaties, waardoor die zelfstandiger konden opereren. Ook toenmalig premier Jan Peter Balkenende waardeerde hem zeer. Bij de invoering van de Zorgverzekeringswet door Balkenende II in 2006 speelde hij op de achtergrond een doorslaggevende rol, net als bij het leveren van de financiële onderbouwing van CDA-verkiezingsprogramma’s.

Hulp ingeroepen

Daarnaast werd zijn hulp ingeroepen in het Caribische deel van het koninkrijk. Op Aruba hervormde Tuinstra het pensioensysteem dat op instorten stond en hielp hij mee bij het maken van regeerakkoorden en concept-landsbegrotingen. Oud-premier (2009-2017) Mike Eman, nu in de oppositie, schreef vorige week een paginagroot lovend In Memoriam over Tuinstra in de eilandkrant Amigoe .

Tuinstra was een workaholic die tot diep in de nacht doorploeterde en de ene sigaret na de andere opstak. Zijn longen werden verpest. Hij gunde zich nauwelijks ontspanningsmomenten. Zelfs tijdens vakanties zat hij vaak bij de fax van de campingbeheerder te werken. Als nachtmens kon hij dat, maar hij pleegde roofbouw op zijn lichaam, waardoor hij problemen kreeg met zijn hart, aderen en de doorbloeding van zijn ledematen. Als hij na een lange werkbesprekingen voor de partij midden in de nacht terugreed naar Sint Anne dreigde hij halverwege in slaap te vallen. Dan zette hij de auto aan de kant, draaide het portierraam open, klapte de stoel achterover en ging een paar uur liggen slapen.

Voorliefde voor cijfers

Zijn sterke voorliefde voor cijfers had de gereformeerde Bilkert opgedaan tijdens zijn studie voor actuaris, die hij volgde in Amsterdam nadat hij zijn mulo-b-diploma in Sint Anne had gehaald. Hij werd als verzekeringswiskundige aangesteld bij de Algemene Friesche, voorloper van AGO Verzekeringen in het Burmaniahuis aan de Nieuwestad in Leeuwarden (later Aegon), waar hij zich bezighield met het doorrekenen en evalueren van risico’s. Hij werd er al snel bedrijfsanalist en staflid totdat hij in 1986 in de Kamer werd gekozen.

Tuinstra was niet een makkelijk mens om mee samen te werken. Hij was een doorzetter. Dat had hij als achttienjarige al in 1963 laten zien toen hij na Harlingen van het ijs werd geplukt tijdens de meest barre Elfstedentocht ooit. Zijn gedrevenheid en streven naar wat hij rechtvaardigheid vond bracht hem vaak in conflictsituaties, waarbij zijn hoekige kant naar voren kwam. Van mensen die hem tegenspraken nam hij afscheid. Langjarige onmin met het Friese CDA, gebrouilleerd met Eman op Aruba, ruzie met het Friesch Dagblad waarvan hij columnist en verenigingslid was.

Hij had met enkele om zich heen verzamelde medestanders en de toenmalige hoofdredacteur begin jaren negentig gepleit voor samenwerking met de Leeuwarder Courant . Zijn plan haalde het niet en nadat er over en weer diepe wonden waren geslagen, kwam het tot zijn dood niet meer goed tussen Tuinstra en de krant.

Groot christelijk-sociaal hart

In zijn borst klopte een groot christelijk-sociaal hart. Dit denken was hem met de paplepel ingegoten en kreeg al vorm toen hij voorzitter werd van de Friese ARJOS, de jongerenafdeling van de ARP. Toen deze partij op 11 november 1980 opging in het CDA bleef hij actief partijlid, als Fries Statenlid (1971-1986) en raadslid in de toenmalige gemeente het Bildt (1974-1982).

Voor Tuinstra was de overheid het schild voor de zwakken. Die hebben vanwege hun mens-zijn een helper nodig, een hand die hen steunt. Hij had vanuit zijn christelijke overtuiging een opmerkzaam oog voor sociale misstanden. Maar de staat mag niet teveel naar zich toetrekken. Het gaat om de initiatieven van mensen zélf in hun samenwerkingsverbanden. Politiek hoort dáár te beginnen. Waar mensen en hun verbanden het zelf kunnen, moet de overheid wegblijven. Zijn handel en wandel stond in het teken van deze gezindheid.

Een man van getallen

Hij bleef zijn hele leven een man van getallen, een kansberekenaar zoals hij dat als actuaris had geleerd en gepraktiseerd. Tot het laatst bleef hij rekenen, ook als het ging om de kwalen waaraan hij leed en hoeveel jaren hij eventueel nog op aarde zou kunnen rondlopen. Uiteindelijk verliet hij het leven, zoals Gerrit de Jong zegt, ,,met stille trom”. Er waren geen overlijdensadvertenties.

De afscheidsdienst was in de Gideonkerk in Sint Annaparochie. In dit dorp leefde de trotse Bilkert Tuinstra zijn hele leven en sprak hij de taal waarin hij leefde. In dit kerkgebouw was hij gedoopt en had hij belijdenis gedaan. De tekst van de prediking kwam uit de brief van Paulus aan de Efeziërs 3: 14-21. Het motto was: ‘Want in God is kracht’. De woorden werden gesproken in het midden van de beperkte groep mensen die hij nooit had verlaten.

Nieuws

menu