Afghanistan moet op eigen benen staan. Komt de westerse aftocht te vroeg nu de taliban oprukken? | Commentaar

Als een vloedgolf trekken de taliban na het vertrek van westerse troepen over Afghanistan. Het lijkt een kwestie van tijd voordat ook de hoofdstad Kabul is gevallen en de fundamentalistische taliban na twintig jaar opnieuw de macht in handen hebben. Had het Westen Afghanistan meer tijd moeten gunnen?

Niek van der Molen.

Niek van der Molen. Foto: FD

Het taliban-regime kwam ten val toen de VS binnenvielen na de terreuraanslagen op Amerikaans grondgebied van 11 september 2001. De taliban voerden de afgelopen twee decennia een guerrillastrijd tegen troepen van de regering in Kabul en de internationale strijdkrachten die nu vertrekken uit Afghanistan.

Met de terugkeer van de taliban in het centrum van de macht, komt er een einde aan het westerse, democratische experiment in Afghanistan. Aanvankelijk was de militaire interventie erop gericht de terreurbeweging Al Qaida te beroven van de vrijhaven die het in Afghanistan had gevonden. In strategisch opzicht kan de Amerikaanse militaire bemoeienis als een succes worden beschouwd; na 11 september 2001 vonden er geen grote terroristische aanslagen meer plaats in de Verenigde Staten. De poging om Afghanistan de moderniteit in te sleuren en het te veranderen in een vrije, democratische maatschappij is daarentegen nooit echt goed geslaagd. Het heeft er alles van weg dat de Afghaanse machthebbers in de afgelopen jaren niet ten diepste waren gemotiveerd om hervormingen door te voeren, maar dit vooral deden om hun westerse sponsoren te behagen.

Eindeloze oorlog

Nu Afghanistan wegzakt in de ellende en het land mogelijk opnieuw een radicaalislamitische vrijhaven wordt voor terreurgroepen, is de vraag gerechtvaardigd of de Amerikaanse president Joe Biden niet te vroeg heeft besloten de troepen terug te trekken. Zijn twee voorgangers, Obama en Trump, beloofden het ook, maar Biden heeft daadwerkelijk een einde weten te maken aan deze ‘eindeloze oorlog’. Met het wegvallen van de terreurdreiging hebben de Amerikanen andere geopolitieke prioriteiten, zoals bijvoorbeeld de machtsstrijd met China. Volgens Biden is het hoog tijd dat Afghanistan op eigen benen leert staan. Daarin heeft hij gelijk, maar hem valt wel te verwijten dat hij geen voorwaarden heeft verbonden aan de Amerikaanse militaire aftocht, bijvoorbeeld dat er vooruitgang was geboekt in de vredesonderhandelingen tussen Kabul en de taliban.

Voor de Amerikanen, en in hun kielzog de Europese bondgenoten, komt er een einde aan de Afghaanse oorlog. Die oorlog is niet zozeer voor de Amerikanen, als wel voor de Afghanen zelf ‘eindeloos’. Voordat de Amerikanen kwamen was het land in oorlog en dat zal het nog lang na hun vertrek zijn. De Afghanen moeten hun eigen toekomst gaan bepalen, zegt Biden. Het is de tragiek van het land dat dit met veel bloedvergieten gaat gepaard.