De druk op de beperkte ruimte in Nederland is enorm, maar dat dit niet mag leiden tot een ‘slag om de ruimte’

Nederland heeft meer woningen nodig, maar ook de natuur, energieopwekking en de landbouw claimen de schaarse ruimte. Verschillende belangen integreren kan voorkomen dat er een ‘slag om de ruimte’ ontstaat.

Koning Willem-Alexander bekijkt in 2017 de herinrichtingsplannen voor het Markermeer. Op de kunstmatige eilanden komen een watersporthaven en moerassen zodat er meer ruimte is voor de natuur.

Koning Willem-Alexander bekijkt in 2017 de herinrichtingsplannen voor het Markermeer. Op de kunstmatige eilanden komen een watersporthaven en moerassen zodat er meer ruimte is voor de natuur. Foto: ANP

De situatie waarin het CDA zich bevindt valt niet bepaald florissant te noemen. Aan ideeën, vaak diep geworteld in en gebaseerd op een oude christelijk-sociale traditie ligt het meestal niet. Het probleem is echter dat de partij er vaak hollend aan voorbij gaat zodra er wordt geregeerd. Dan stellen christendemocraten zich vaak op als een soort VVD-light. Mogelijke kiezers zien dat direct en vluchten naar andere partijen.

Het Wetenschappelijk Instituut (WI) van het CDA probeert op regelmatige basis de politici bij de les te houden met visies en wijdere vergezichten, vaak gebrond op aloude waarden en inzichten die zorgvuldig zijn doorgedacht en vaak bruikbaar zijn gemaakt voor de huidige tijd.

Het tijdschrift Christen Democratische Verkenningen van het WI komt ieder kwartaal met een nummer waarin een bepaald thema wordt uitgediept. Daarbij wordt dan vooral ook gekeken naar hoe op een christendemocratische manier naar zo’n thema kan worden gekeken.

In het jongste nummer staat de invulling van de schaarse ruimte in Nederland centraal. De redactie van het tijdschrift komt tot de conclusie dat de druk op de beperkte ruimte in Nederland vanuit wonen, energie opwekken, boeren, werken recreëren en vervoeren enorm is, maar dat dit niet mag leiden tot een ‘slag om de ruimte’ waarin ieder zijn aandeel opeist. En het aloud CDA-woord ‘rentmeesterschap’ moet goed worden doordacht, want dat kan ook snel een te eenzijdige economische, op de mens gerichte visie opleveren waarin beheersingsdrang een rol speelt.

Vinex-wijk als afschrikwekkend voorbeeld

Interessant is in dit verband een interview met Rijksadviseur voor de Fysieke leefomgeving Jannemarie de Jonge. Voor haar zijn de Vinex-wijken die eind vorige eeuw uit de grond zijn gestampt een afschrikwekkend voorbeeld van hoe het niet moet: wonen en werken strikt gescheiden en forensen naar het werk.

Volgens haar is de tijd rijp om in nieuw te gebruiken ruimten wonen niet los te maken van werken. Ze pleit ervoor verschillende functies bij elkaar te houden. De coronapandemie heeft laten zien dat thuis werken in Nederland voor veel beroepen heel goed mogelijk is. Maar ook een fietsmaker of schoenlapper kan in een nieuwe wijk zijn bedrijf aan huis hebben, terwijl de werkplaats met koffiebar ook als ontmoetingsplek functioneert.

Volgens De Jonge hebben boeren al laten zien dat zulke dubbelfuncties kunnen werken. ‘Vroeger werd een boer nog met de nek aangekeken als hij er een minicamping bij deed, en was het een teken dat het niet zo goed ging met het bedrijf. Nu zien steeds meer boeren en boerinnen het voordeel van verbreding: die zorgt voor risicospreiding, en ook voor maatschappelijke meerwaarde. Met coöperaties voor directe verkoop aan consumenten, maar ook met allerlei maatschappelijke initiatieven.’

De Jonge ziet dat de coronapandemie een ommekeer teweeg heeft gebracht over hoe mensen denken over natuur en de schaarse ruimte in Nederland. En de overstromingen dit jaar hebben laten zien dat we niet moeten focussen op het tegenhouden van water maar vooral ook meegaan door water ruimte te geven. Een inzicht dat trouwens al ouder is .

Mensen willen hun leven veranderen

‘Mensen willen hun leven veranderen, gezonder leven, vaker een ommetje maken. Steeds meer mensen zien in dat gezond en dichter bij de natuur leven veel waard is en dat we de boeren nodig hebben om het landschap te beheren op een groene manier die niet uitgaat van maximale voedselproductie tegen een minimale prijs. Maar we kunnen deze opgave en rekening niet alleen bij consumenten en boeren leggen. Het is de verantwoordelijkheid van de hele agro-industrie, van de veevoederindustrie tot het grootwinkelbedrijf en van de banken tot de verwerkingsindustrie, maar helaas hoor ik die nog veel te weinig.’

Christen Democratische Verkenningen Herfst 2021 ‘Gedeelde ruimte’. Kernredactie: Jan Jacob van Dijk, Marc Janssens en Jan Prij. Boom Uitgevers