Brussel voor het blok: Londen morrelt steeds harder aan het Noord-Iers protocol

Nog geen jaar na brexit wil Londen het Noord-Iers protocol openbreken. Brussel ziet niets in heronderhandelingen, maar de Britten voeren de druk de laatste weken op.

Noord-Ierse unionisten demonstreren tegen het Noord-Iers protocol.

Noord-Ierse unionisten demonstreren tegen het Noord-Iers protocol. Foto: AFP

Het was al tijdens de brexitonderhandelingen een van de heetste hangijzers: de backstop, ofwel het voorkomen van een harde grens op het Ierse eiland, terwijl Noord-Ierland de EU verliet en Ierland in de Unie bleef. Met het Noord-Iers protocol werd een gekunstelde, maar door alle betrokken partijen - in Brussel en Londen, Dublin en Belfast - goedgekeurde oplossing gevonden. De grens tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk is in de praktijk in de Ierse Zee komen te liggen, hoewel Noord-Ierland onderdeel is en blijft van het VK.

Het Noord-Iers protocol leidt al sinds de invoering tot onrust, vooral onder de Noord-Ierse unionisten, die de afstand tot Londen groter zagen worden en zich daardoor in de kou voelen gezet. Inmiddels klinkt niet alleen vanuit Belfast, maar ook vanuit Londen steeds meer kritiek op de gemaakte afspraken.

Klaar om af te reizen

Hoofdonderhandelaar van de brexit namens het VK David Frost kondigde begin deze maand op een campagnebijeenkomst al aan te willen aankoersen op heronderhandeling van het protocol, en dat binnen enkele weken. Volgens Frost staat een onderhandelingsteam klaar om af te reizen naar Brussel.

Frost zei ook niet uit te sluiten artikel 16 van het brexitakkoord in werking te stellen. Dat artikel biedt zowel de EU als het VK een noodrem in het geval dat de in het akkoord vastgelegde afspraken serieuze en aanhoudende problemen op economisch, maatschappelijk of milieuvlak veroorzaken. Artikel 16 is een tijdelijke maatregel die de afspraken niet ontbindt, maar ruimte moet bieden om te komen tot een oplossing. Er is daarbij wel afgesproken dat de andere partij maatregelen als economische sancties of extra importheffingen mag invoeren als reactie op het in werking stellen van artikel 16. Frost zei echter ook dat het VK met een „robuust” antwoord op eventuele door de EU genomen maatregelen zal komen.

Verbeten

Eurocommissaris Maroš Sefčovič reageerde verbeten op de uitspraken van Frost. Sefčovič noemde de „politieke retoriek” van Frost „niet behulpzaam” en riep op de toon te matigen. Hij voegde daaraan toe dat de EU een volledige heronderhandeling van het Noord-Iers protocol uitsluit. Toch wil Brussel wel iets bewegen, omdat begrepen wordt dat de spanningen in Noord-Ierland een probleem vormen. Sefčovič kondigde aan met voorstellen te komen voor versoepelingen en liet vorige week doorschemeren dat het zou gaan om bijvoorbeeld versoepelingen van de controles op onder andere voedsel en medicijnen. Hij noemde het een „aantrekkelijk pakket van praktische maatregelen”.

Deze tegemoetkomingen, versoepelingen wat betreft de implementatie maar niet van de regels van het protocol, komen echter niet in de buurt van wat Londen voor ogen heeft. Een regeringswoordvoerder reageerde dat elke verandering van de afspraken „voort moet komen uit oprechte onderhandelingen” en dat er „significante wijzigingen” van het protocol nodig zijn.

Nooit de intentie

Dominic Cummings, oud-brexitadviseur van premier Boris Johnson, zette woensdag meer kwaad bloed aan EU-zijde door in een serie tweets te beweren dat het nooit de intentie van het VK is geweest om zich aan het Noord-Iers protocol te houden. Er werd mee akkoord gegaan om de brexit te kunnen afronden, stelt hij. Hij moedigde Frost daarnaast aan om werk te maken van een nieuwe internal market bill , een wet die grenzen binnen de verschillende onderdelen van het VK moet voorkomen. Een eerste variant van zo’n wet werd vorig najaar op de valreep ingetrokken.

Cummings, een van de vormgevers van brexit aan Britse kant, raakte vorig jaar gebrouilleerd met premier Boris Johnson en vertrok kort daarna. Het is zodoende niet gezegd dat de Britten daadwerkelijk te kwader trouw onderhandeld hebben, zoals de Ierse oud-minister en medeonderhandelaar over het Noord-Iers protocol Leo Varadkar woensdag stelde naar aanleiding van Cummings’ uitspraken.

Dat de druk uit London op Brussel hoger wordt, is niettemin helder. De Britten roepen Brussel tegen wil en dank terug naar de onderhandelingstafel voor wat andermaal moeizame gesprekken zullen worden.