Haagse week: Minderheidskabinet meest logische uitkomt van nieuwe stap in formatie

VVD en D66 gaan een concept-regeerakkoord schrijven. Het lijkt erop dat dit heel traditionele formatieonderhandelingen worden. Het resultaat kan heel goed leiden tot een minderheidskabinet.

Steven van Weyenberg (D66), Mark Harbers (VVD), Sophie Hermans (VVD), Sigrid Kaag (D66) en Rob Jetten (D66) (vlnr) na afloop van hun gesprek met informateur Mariette Hamer.

Steven van Weyenberg (D66), Mark Harbers (VVD), Sophie Hermans (VVD), Sigrid Kaag (D66) en Rob Jetten (D66) (vlnr) na afloop van hun gesprek met informateur Mariette Hamer. Foto: ANP

VVD-leider Mark Rutte zei eerder deze week geen vertrouwen te hebben in allerlei alternatieve formatieonderhandelingen. Maar door alle partijpolitieke blokkades, kwam dit niet van de grond. Vandaar het voorstel van informateur Mariëtte Hamer dat Rutte samen met D66-leider Sigrid Kaag een concept-regeerakkoord ging schrijven om dan te kijken welke partijen onder voorwaarden aanhaken.

Het werd dus het laatste. En nu komt het gekke. Toen in 1994 toenmalig PvdA-leider Wim Kok een dergelijke opdracht kreeg toen de formatie was vastgelopen, zat hij in zijn eentje - met hooguit wat ambtelijke ondersteuning - als informateur te schrijven aan een financieel-economisch kader voor een regeerakkoord. Dat gaan Rutte en Kaag niet doen. Als eerste worden zij geen informateur, dat blijft Hamer, en ten tweede doen ze het niet alleen, maar hebben ze een onderhandelingsteam gevormd.

Een onderhandelingsteam

Rutte neemt de Kamerleden Sophie Hermans en Mark Harbers mee. De een is nu al waarnemend fractieleider en was voor zij Kamerlid werd in 2017 jarenlang Rutte politiek assistent. Harbers is een ervaren Kamerlid en nu financieel woordvoerder. Met Kaag komen Rob Jetten en Steven van Weyenberg mee. Jetten was drie jaar D66-fractieleider en fungeert sinds kort als waarnemer omdat Kaag als minister vaak in het buitenland is. Van Weyenberg is vrij onbekend bij het grote publiek, maar Kamerlid sinds 2012 en thuis in zaken als begroting, belastingen en arbeidsmarkt.

Met andere woorden: Rutte en Kaag hebben een heus onderhandelingsteam gevormd, zoals ze ook gedaan zouden hebben bij een ‘gewone’ formatie. De onderhandelingsteams zijn ook spiegelbeeldig: partijleider, politiek tacticus en financieel-economisch specialist. Reken er maar op dat van dit zestal straks vier minister worden en twee fractievoorzitter.

Half juli

Het worden dus gewone onderhandelingen, met als resultaat een wellicht bondig maar toch compleet akkoord. Dat moet half juli af zijn, waarna half augustus gekeken wordt welke partij in het resultaat genoeg brood zien om aan te haken.

Volgens Hamer kan het dan snel gaan. En dat is geen gekke voorspelling. Want misschien is het stuk dat VVD en D66 gaan schrijven zo compleet dat de rest zegt: ga je gang.

Nederland houdt niet van minderheidskabinetten sinds het vijfdaagse minderheidskabinet-Colijn V, een zakenkabinet dat in 1939 bij de eerste confrontatie met de Tweede Kamer meteen het ontslag bij de koning kon aanbieden. Sindsdien geldt dat een kabinet moet rusten op een stabiele meerderheid in de Tweede Kamer.

Akkoorden met jan en alleman

Ook de kabinetten-Rutte zijn officieel meerderheidskabinetten, maar zijn dat in de praktijk zelden geweest. Bijna zijn hele periode als premier had Rutte geen meerderheid in de Eerste Kamer voor zijn kabinetten. Vandaar dat Rutte sinds 2010 akkoorden sloot met jan en alleman, van SP tot SGP. Rutte en Kaag kunnen vanaf augustus nog met een handvol partijen blijven praten over het plaatsen van komma’s en punten, ze kunnen ook gewoon met hun stuk gaan regeren. Het nieuwe kabinet vult de uitgangspunten wel al regerenderwijs en in doorlopend overleg met de oppositie. Goed voor de nieuwe bestuurscultuur.