De nationale politiek gaat door in de schaduw van de Europese Unie | Europese zaken

Ondanks alles gaat het in Europees Brussel vooral over de inhoud. Dat blijkt ook tijdens de jaarlijkse rede van de voorzitter van de Europese Commissie. Kijk daarnaar en je weet hoe het verder gaat met het klimaat-, landbouw- en stikstofbeleid.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen bij haar Europese Staat van de Unie vorig jaar.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen bij haar Europese Staat van de Unie vorig jaar. Foto: EPA

Nederland kijkt met stijgende verbazing naar de kabinetsformatie in Den Haag. Wanneer zal het land aan de grond komen te zitten vanwege falende nationale politici? Lees, kijk, luister morgen naar de toespraak van Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, in het Europees Parlement. Alle belangrijke beslissingen worden in Europees Brussel genomen.

Je weet dan hoe het verder gaat met de bestrijding van de pandemie en met het blijven functioneren van de zorg. Het klimaatbeleid, het landbouwbeleid, het stikstofbeleid. Alles gaat door. Spannend wat in de State of the European Union in september 2021 zal staan over de geopolitieke Europese Unie. Daar hebben we het D66-buitenlandduo Sigrid Kaag en Tom de Bruijn niet voor nodig.

Politiek Den Haag

In het land draait alles gewoon verder, alleen de nationale politici zijn bezig in hun eigen zwaard te vallen. Dat kunnen ze zichzelf onder meer verwijten omdat ze zo’n verwrongen beeld hebben van het Europese beleid ten opzichte van hun eigen functioneren. Europese thema’s vormen niet zo zeer een aanvullend onderdeel van de nationale beleidsagenda. Nee, alles waarover het zou moeten gaan in politiek Den Haag wordt inmiddels getekend door hoofdlijnen, die in de Europese politiek worden getrokken.

Prinsjesdag op de Derde Dinsdag van september is nog altijd een leuk ritueel, waarop veel koningsgezinde burgers afkomen. Maar de Troonrede zal blijken niet in de schaduw te kunnen staan van de Staat van de Europese Unie. Maar geen nood. We hebben Ursula von der Leyen. We hebben de Europese Commissie. Zij gaat namens haar hele Commissie morgen naar de gekozen volksvertegenwoordiging.

Daar spreekt zij de hoofdlijnen van het beleid van haar Commissie door met de door ons gekozenen. En het zal daar over de inhoud gaan. De Europese Unie vormt een levendig, democratisch geheel. Dat in sommige lidstaten, Bulgarije en Nederland voorop, nationale verkiezingen daarbij niet meer automatisch tot een nieuw kabinet leiden, is een opmerkelijk, maar verder ongevaarlijk gegeven voor gewone mensen.

Minder kooldioxide

Belangrijke onderdelen van het beleid betreffen de Green Deal (klimaatbeleid) en de geopolitieke Europese Unie. Daarover zal Von der Leyen spreken. Heel veel nieuws is er op dit moment niet te melden over het klimaatbeleid. Vlak voor de zomervakantie presenteerde de Commissie het pakket ‘Fit for 55’, dertien wetsvoorstellen om het zo te regelen dat de uitstoot van kooldioxide in 2030 55 procent lager ligt dan in 1990.

Aardig detail: GroenLinks wil in Nederland samen met de PvdA. Maar in het Europees Parlement stemden de drie leden van deze partij tot nu toe tegen alles wat door PvdA’er Frans Timmermans namens de Europese Commissie op tafel was gelegd. Inclusief de Europese klimaatwet, het voorgestelde landbouwbeleid en de beleidsnota inzake de Green Deal. Wat moesten we daar nu van denken in het licht van het baltsgedrag tussen Ploumen (PvdA) en Klaver (GroenLinks) in Den Haag?

Op Twitter gaf Bas Eickhout, lid van het Europees Parlement voor GroenLinks, een onthullende reactie op deze vraag. We gaan de wetsvoorstellen uit het pakket ‘Fit for 55’ op de inhoud beoordelen, schreef hij. Mooi, Bas. In het licht van het eerdere stemgedrag gloort daar nog niet zo snel eenheid tussen PvdA en GroenLinks.

Europese volksgezondheid

Vergelijkbare problemen zullen in de formatie rijzen als het gaat om de geopolitieke Europese Unie. Het is van groot belang wat Ursula von der Leyen daarover morgen zal zeggen in haar jaarlijkse beleidsrede. Achter haar vaak vriendelijke glimlach verbergt de voorzitter een heldere dadendrang. Vergelijk het met het voorjaar van 2020. Het ging weliswaar met vallen en opstaan, maar aan het begin van de zomer waren toen alle hoofdlijnen inzake de bestrijding van de pandemie op Europees niveau getrokken.

Dat sprak niet vanzelf. Volksgezondheid was lang een beleidsterrein waar nauwelijks sprake was van Europees beleid. Maar toen de nood echt aan de man kwam, bleek dat de nationale lidstaten het allemaal niet meer op eigen houtje konden bolwerken. Zoiets speelt nu ook op geopolitiek niveau. De Europese Unie voor de economie, de NAVO voor de geopolitiek? Dat mocht de SGP, die deze stelling nog steeds verkondigt, wel willen.

Nee, de Europese Unie zal nog niet direct morgen bij monde van Von der Leyen het einde van de NAVO aankondigen. Strikt formeel gaat de Europese Commissie er ook niet over. Maar nadat anderhalve week geleden zowel de ministers van Buitenlandse Zaken als die van Defensie hier en daar na ‘Afghanistan’ wat deurtjes hebben opengezet, zal Von der Leyen er niet omheen kunnen op dit gebied een paar piketpaaltjes te slaan. Spannend.