Patriottisme kan verbinding geven aan een verdeeld land

Erkenning voor de waarde van het koningshuis, herinvoering van de dienstplicht en nieuwkomers voeden met vaderlandsliefde. Gezond patriottisme kan verbinding geven aan een verdeeld land.

Koningsdag 2019. De waarde van het koningshuis is groot vanwege de symbolische functie en de verbindende werking, juist in tijden van crisis en tijdens belangrijke nationale momenten.

Koningsdag 2019. De waarde van het koningshuis is groot vanwege de symbolische functie en de verbindende werking, juist in tijden van crisis en tijdens belangrijke nationale momenten. Foto: ANP

Gert Jan Geling (33) , docent aan de Haagse Hogeschool, is historicus, theoloog, en arabist. Hij houdt in zijn boek Ik hou van Holland een pleidooi voor patriottisme. Hij schrijft kort samengevat dat je Nederland kunt verdelen in twee groepen. Tussen hen bestaat een scheidslijn die de tegenstelling tussen het traditionele ‘links’ en ‘rechts’ overschrijdt.

Je hebt mensen - en hij bevindt zich ook in die kringen - die zich vooral zien als wereldburger, de kosmopolieten. Vaderlandsliefde staat in dat milieu synoniem aan kleinburgerlijk, in het ergste geval zelfs gevaarlijk. Aan de overkant zitten de nationalisten. Die hechten aan de natiestaat, wantrouwen globalisering en keren zich steeds meer af van het Europese eenwordingsproject.

Losgezongen van bevolking

De kritiek die hij heeft op zijn kosmopolitische kring is niet mals. Hij maakt zich zorgen over hoe de elite (vooral te liëren aan D66 en GroenLinks) losgezongen lijkt te zijn van een groot deel van de Nederlandse bevolking, daar waar het het denken over de natie betreft. Daardoor voelen Nederlanders zich miskend in hun identiteit door diezelfde elite.

Het thema van zijn boek is dat patriottisme goed is voor de saamhorigheid van het land. En trots zijn op het land waarin je woont heeft niets te maken met de eigen afkomst of het geloof dat je wel of niet belijdt. Dat is natuurlijk iets anders dan het uitsluitende nationalisme dat politici als Wilders en Baudet of bewegingen als Pegida propageren.

Oude papieren

Patriottisme heeft oude papieren. Geling toont dit aan met een hoofdstuk over de geschiedenis van het Nederlandse patriottisme, waarin het land (niet zonder moeilijkheden) erin slaagde verbinding te leggen tussen de verschillende groepen onder een gemeenschappelijke koepel waarin iedereen zich kon vinden, een gemeenschappelijk verhaal en een duidelijk idee over wat mensen met elkaar deelden. Inclusiviteit is met andere woorden voor de Nederlandse samenleving niet iets nieuws. De auteur gebruikt daarvoor de Engelstalige term sense of belonging . Hij wijst hierbij op wat oud-politicus en schrijver Jan Terlouw nog niet zo lang geleden te berde heeft gebracht: het gevoel van ‘erbij horen’ zorgt voor liefde en een enorme kracht.

Deze analyse is goed, maar de grote vraag is natuurlijk wat ‘goed’ patriottisme is en hoe je de scheidslijn tussen de wereldburgers en de nationalisten in engere zin kunt overbruggen. Hoe kunnen we met andere woorden patriottisme in het hedendaagse Nederland een plekje geven, vraagt Geling zich af. Hij behandelt een hele rij onderwerpen: onderwijs, cultuur, de omgang met het verleden, de bronteksten, nationale feestdagen, de verzorgingsstaat, sport en immigratie en integratie. Hierover zegt hij allemaal verstandige dingen en hij levert daarbij suggesties hoe het anders kan dan de huidige gang van zaken.

Elkaar leren kennen

Twee dingen die eruit springen zijn zijn pleidooi voor een nationale dienstplicht en zijn beklemtoning van de waarde van het koningshuis. Wat de dienstplicht betreft: die kan meehelpen de segregatie tussen de verschillende bevolkingsgroepen te verminderen. Als Mehmet, Quirine, Asha en Johnny samen een of meerdere jaren in dienst gaan, leren ze elkaar kennen en leren ze dat het goed is zich in te zetten voor het vaderland. Dat kan militaire dienstplicht zijn, maar er moeten volgens Geling ook alternatieven mogelijk zijn, zoals de zorg.

En wat het koningshuis betreft: een republiek zou democratischer zijn, maar de waarde van het koningshuis is vele malen groter vanwege de symbolische functie en de verbindende werking. ‘Juist in tijden van crisis en tijdens belangrijke nationale momenten heeft de monarchie een belangrijke impact op ons land. De monarchie afschaffen zou onverstandig en ook weinig patriottistisch zijn’, besluit hij.

Ik hou van Holland. Pleidooi voor patriottisme. Gert Jan Geling. Prometheus, 21, 99 euro