Reducept: Hoe virtual reality chronische pijn kan bestrijden

Virtual reality als middel tegen chronische pijn. Dat klinkt misschien als science fiction, maar is voor duizenden patiënten - vooral in Fryslân - eindelijk een oplossing voor hun chronische klachten. Vorige week werd bekend dat het Friese bedrijf Reducept de prestigieuze innovatieprijs World Summit Award heeft gewonnen. Deze prijs van de Verenigde Naties wordt toegekend aan digitale producten met een grote maatschappelijke invloed.

Fysiotherapeut Chris Ritsema in Leeuwarden maakt in zijn praktijk al regelmatig gebruik van de VR-bril tegen chronische pijn

Fysiotherapeut Chris Ritsema in Leeuwarden maakt in zijn praktijk al regelmatig gebruik van de VR-bril tegen chronische pijn Foto: Marchje Andringa

Friezen Louis Zantema en Margryt Fennema zijn de bedenkers van de VR-bril tegen chronische pijn. Zantema, psycholoog in het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL), komt in zijn werk regelmatig met mensen in contact die niet te verklaren chronische pijn hebben.

Tussen de oren

Een op de vijf Nederlanders kampt met chronische pijn. Dat zijn in Nederland alleen al drie miljoen mensen. ,,Deze mensen krijgen medicatie voorschreven die niet aanslaat en krijgen soms te horen: meneer/mevrouw, u moet er maar mee leven dat u altijd pijn zult hebben. Of erger: het zit tussen uw oren.”

Zantema ontmoette Fennema in het ziekenhuis die daar stage liep voor haar opleiding Healthcare Technology. Samen bedachten ze een technologische oplossing om chronische pijn aan te pakken. In januari startten ze hun gezamenlijke bedrijfje Reducept, dat gehuisvest is in de Blokhuispoort in Leeuwarden. Toevallig zit het Friese bedrijf Grendel Games ook in de Blokhuispoort. „Zantema: ,,Toen bleken onze buren net een van de beste serious gaming bedrijven van Nederland te zijn. Zij hebben dus samen met ons de games ontwikkeld die de patiënten via hun VR-bril kunnen spelen.”

Pijnprikkels

Zantema legt uit hoe het werkt. ,,Via de game willen we mensen de controle teruggeven over hun eigen pijn. Ze kunnen aangeven waar ze pijn hebben, in de rug, buik of in het hoofd bijvoorbeeld. Vervolgens zoomen we precies op die plek in het lichaam in en volgen pijnprikkels die via het zenuwstelsel naar de hersenen gaan. Patiënten kunnen dan de pijnprikkels wegschieten.”

Zo’n game duurt ongeveer 25 minuten. Zantema en Fennema zagen dat een goede basis al het verschil kon maken. ,,Door de game een maand lang vier tot vijf keer per week te spelen, bleek een deel van de mensen al minder of geen pijn meer te ervaren. Andere mensen blijven het spelen om de controle te houden. Om het ook voor de lange termijn aantrekkelijk te houden hebben we levels ingebouwd, zodat mensen verder komen in het verhaal. Bij de game zit ook pijneducatie en -informatie.”

Wat is er toch gebeurd met al die modeziektes die steeds opduiken?

Modeziekten zijn onuitroeibare 'facts of life'. Ze komen en verdwijnen Maar Renckens, hoewel hij naar andere medici zeggen te hard in de aanval ging en hij veel kritiek van alternatieve genezers kreeg, ontkende niet de klachten. Hij vroeg zich af hoe het kan dat opeens bepaalde klachten zoveel aandacht krijgen dat zij een epidemie worden.

Zo klinkt het alsof pijn inderdaad tussen de oren zit. ,,En dat klopt ook wel”, legt Zantema uit. ,,Want pijn ontstaat in de hersenen. Om precies te zijn in het emotionele deel van de hersenen. Zodra dat deel van de hersenen pijn ervaart, wordt het omgezet in een pijnprikkel. Maar je hersenen kunnen je daarbij ook in de maling nemen. Alleen al een dreiging van pijn kan voor de hersenen een teken zijn om een pijnprikkel te geven. Je voelt die pijn dan dus echt, ook al is die er niet.”

Niet echt

Zantema vergelijkt het met spanning bij een film. ,,Ergens weet je dat het niet echt is, en toch voel je spanning in je hele lichaam, aangemaakt door je hersenen.”

Met de game proberen ze de hersenen ervan te overtuigen dat er helemaal geen pijndreiging is. ,,Door een VR-bril te gebruiken maken we het zo echt mogelijk waarmee we de hersenen willen trainen anders te reageren.”

Inmiddels werken 53 zorginstellingen - variërend van ziekenhuizen tot fysiotherapie - met de VR-bril om chronische pijn te behandelen. Fysiotherapeut Chris Ritsema in Leeuwarden is één van hen. Na zijn bijdrage aan een NOS-artikel over Reducept waarin hij aangeeft dat zijn patiënten vaak al na een paar sessies verandering zien, staat de telefoon in de praktijk roodgloeiend. De telefoontjes komen vanuit het hele land.

Hoogleraar chirurgie Harry van Goor van het Radboud Universitair Medisch Centrum testte de VR-brillen op veertig mensen. Ook hij ziet op hersenfilmpjes dat het brein minder heftig reageert op pijn wanneer iemand de VR-bril draagt.

Eén probleem is nog dat de behandeling nog niet vergoed wordt door de zorgverzekeraar. ,,Hierover zijn we wel in gesprek”, zegt Zantema, ,,onder andere met De Friesland.” Mensen die de behandeling willen volgen betalen vijftien euro per maand en moeten in veel gevallen zelf een VR-bril aanschaffen.

Prijs

In maart mogen Zantema en Fennema hun prijs in Wenen ophalen. ,,Ja, daar zijn we erg mee vereerd”, zegt Zantema. ,,Ook al moet je de prijs vaak wel even toelichten. Het is geen Nobelprijs. Maar het is ook geen commerciële prijs die zomaar vergeven wordt. Dit voelt als een mooie beloning voor ons werk.”