Dit artikel is vandaag gratis

De moslimfundamentalisten van de taliban zijn straks weer de baas in Afghanistan; wie zijn zij en wat willen ze? | Achtergrond

Een taliban-strijder in de Afghaanse provincie Laghman. De Afghaanse veiligheidstroepen zijn volledig overvallen door het bliksemoffensief van de fundamentalisten. Foto: AFP

De taliban lijken na een bliksemoffensief de Afghaanse regering op de knieën te hebben gebracht. Er wordt gepraat over een vreedzame machtsoverdracht. Het zou niet de eerste keer zijn dat de moslimfundamentalisten heersen over een groot deel van Afghanistan. Wie zijn de taliban en wat willen ze?

De taliban, een woord dat ‘studenten’ betekent, konden in de jaren negentig de macht grijpen. Ook toen was chaos ontstaan nadat een supermacht zijn leger had teruggetrokken uit Afghanistan. Het ging destijds om de Sovjet-Unie, die jarenlang tevergeefs had gevochten tegen lokale opstandelingen: de moedjahedien. Die kregen steun van de Verenigde Staten.

De oprichter van de taliban was een voormalige moedjahedien, de inmiddels overleden Mohammad Omar. Die etnische Pathaan richtte de groep in 1994 op. De taliban liepen in dat jaar de belangrijke stad Kandahar onder de voet en veroverden twee jaar later hoofdstad Kabul. Hun regime stond bekend als streng islamitisch. Vrouwen moesten in het openbaar een boerka dragen en mochten niet werken.

Onder de voet

De taliban veroverden destijds niet heel Afghanistan. Hun tegenstanders vormden in het noorden van het land de zogeheten Noordelijke Alliantie. Die bleef weerstand bieden. De situatie is dit keer anders: de taliban liepen bij hun recente offensief ook noordelijke bolwerken van hun tegenstanders onder de voet.

Aan het oorspronkelijke taliban-regime kwam destijds in 2001 een einde. De fundamentalisten hadden terreurgroep al-Qaeda onderdak geboden. Die organisatie pleegde vervolgens op 11 september 2001 bloedige aanslagen op Amerikaans grondgebied. Toen de taliban weigerden om terroristenleider Osama bin Laden uit te leveren, besloten de Verenigde Staten tot een militaire interventie.

Het door de taliban uitgeroepen ‘emiraat’ kwam toen snel ten val, maar het lukte de Amerikanen en hun bondgenoten niet om de extremisten definitief te verslaan. De taliban voerden de afgelopen twintig jaar een guerrillastrijd tegen troepen van de regering in Kabul en de internationale strijdkrachten die nu vertrekken uit Afghanistan.

Destabilisatie

De VS bleven twee decennia in Afghanistan om het land op te bouwen en lokale troepen te trainen. Ook Nederland stuurde militairen naar Afghanistan. De situatie in het land destabiliseerde dit jaar snel toen de internationale troepen weer vertrokken.

De taliban probeerden de internationale gemeenschap en Afghanen tijdens hun recente opmars gerust te stellen. De extremisten beloofden amnestie voor mensen die westerse troepen hadden geholpen en weerspraken berichten dat vrouwen waren gedwongen om met taliban-strijders te trouwen.

Ook benadrukten de taliban dat buurlanden niet hoeven te vrezen dat er straks ‘problemen’ ontstaan.