Brussel verliest geloofwaardigheid als het Polen niet de les leest om ondermijning rechtsstaat | Commentaar

Het is niet voor de eerste keer dat de Europese Commissie zich zorgen maakt over de rechtsstaat in Polen. Woensdag stemde het Poolse parlement voor een wijziging van de mediawet.

Niek van der Molen.

Niek van der Molen. Foto: FD

De wet kan ertoe leiden dat een populaire kritische zender die in Amerikaanse handen is, zijn vergunning verliest. De wet beoogt grote buitenlandse investeringen in Poolse media in te perken, waarmee volgens Brussel de persvrijheid geweld wordt aangedaan. Polen wekt al langer de ergernis van Europese Commissie vanwege ondermijning van de rechtsstaat en het aan banden leggen van de persvrijheid.

Het sluimerende conflict tussen Brussel en Polen kan eind deze maand tot uitbarsting komen als het Poolse hooggerechtshof zich over de vraag buigt of nationale wetgeving boven de Europese gaat. Het principe dat alle lidstaten zich voegen naar Europees recht is een van de belangrijkste pijlers van de EU. Dat de uitspraken van het Europees Hof bindend zijn en zwaarder wegen dan het nationaal recht, is een waarborg dat in de hele EU Europese regelgeving op dezelfde manier wordt toegepast.

Polen, dat al een paar keer door het Europese Hof op de vingers is getikt, wil een einde aan de ‘Brusselse bemoeienis’. Het land staat niet alleen in de kritiek dat het ongewenst is dat Europese regelgevers het laatste woord hebben en niet de nationale parlementen en rechterlijke machten.

Onlangs boog het Duitse Grondwettelijke Hof zich over de vraag of Duitsland inspraak moest hebben over besteding van het coronaherstelfonds van 750 miljard euro. Uiteindelijk was daar geen bezwaar tegen, maar het toont aan dat uitspraken van het Europese Hof niet klakkeloos worden aanvaard. Het gegeven dat Europese regelgeving zwaarder weegt dan nationale rechtsspraak was voor veel Britten aanleiding om voor de brexit te stemmen.

Geen polexit

Bij de Polen speelt niet de wens om uit de EU te vertrekken - tot een polexit komt het niet - omdat het ruimhartig profiteert van Europese subsidies en door de EU wordt beschermd tegen Rusland. Maar het land wil zich er niet bij neerleggen dat Brussel zich uitspreekt over de rechtsgeldigheid van Poolse besluiten.

Als het Poolse Hof tot de slotsom komt dat de grondwet het hoogste gezag heeft, zal dat leiden tot een zware veroordeling door de Europese Commissie wat door Polen zal worden uitgelegd als nog meer ongewenste bemoeienis van Brussel. Daarmee komen de verhoudingen nog verder op scherp te staan.

Dat moet dan maar. Brussel moet voet bij stuk houden. Als iedere lidstaat naar eigen inzicht Europese besluiten negeert, stort de EU in. Er staat niets anders dan de geloofwaardigheid van de EU op het spel.