Na twintig jaar strijd tegen de taliban trekt het Westen zich terug uit Afghanistan. Houdt de bescheiden opbouw van Afghanistan stand?

Westerse troepen hebben in Afghanistan de afgelopen twintig jaar gevochten tegen de taliban, maar trekken zich de komende maanden terug uit het land. De moslimextremisten zijn ondertussen bezig aan een opmars en veroveren steeds meer gebieden. Is de westerse interventie zinvol geweest?

Amerikaanse soldaten beschermen een gewonde kameraad tegen opwaaiend zand van een landende reddingshelikopter, oktober 2012.

Amerikaanse soldaten beschermen een gewonde kameraad tegen opwaaiend zand van een landende reddingshelikopter, oktober 2012. Foto: AFP

Tot verrassing van de Europese bondgenoten besloot de regering-Biden in april de 2500 Amerikaanse militairen voor 11 september uit Afghanistan te repatriëren. Daarop besloot de NAVO een einde te maken aan de missie die zonder de Amerikanen niet mogelijk is. De Europese NAVO-landen trekken in de komende maanden hun 7500 militairen ook terug. Donderdag kwam met een vlagceremonie in Soesterberg een officieel einde aan bijna twintig jaar Nederlandse militaire inzet in Afghanistan.

‘De eindeloze oorlog’

Biden wil een einde maken aan wat ‘de eindeloze oorlog’ is gaan heten. Hoe lang die oorlog al voortsleept, blijkt uit het feit dat er in Afghanistan buitenlandse militairen dienst doen die nog niet waren geboren toen de aanslagen van 11 september 2001 plaatsvonden. Die terreurdaden vormden de opmaat voor de Amerikaanse invasie van Afghanistan dat dankzij de taliban diende als vrijhaven en opleidingskamp voor terroristen van al- Qaeda.

De NAVO schoot na 9/11 op grond van artikel 5 van het handvest, dat voorschrijft dat alle bondgenoten te hulp zullen schieten als één bondgenoot wordt aangevallen, de VS te hulp in Afghanistan om het land te bevrijden van al-Qaeda en de taliban. Al-Qaeda is vernietigd, maar dat kan niet worden gezegd van de taliban.

Goede bondgenoot

Ook Nederland deed mee aan de militaire missie in Afghanistan. Als lid van een militair bondgenootschap moeten ook de risico’s worden gedeeld. Dankzij de NAVO en de Amerikaanse bescherming is het al tachtig jaar vrede in Europa, dus is het om geopolitieke redenen verstandig zich een goede bondgenoot te betonen als de VS een beroep op ons doen. Bovendien beperkten de aanslagen zich niet tot de VS maar betekende al- Qaeda ook een bedreiging voor Europa met aanslagen in Madrid (2004, 191 doden) en Londen (2005, 56 doden).

Opvallend is dat voor de legitimering voor de missie door de Nederlandse regering weinig geopolitieke overwegingen werden aangevoerd, maar des te meer morele en humanitaire redenen. Om de oorlog geen oorlog te noemen, want daar houden ze in Den Haag niet van, ging het om wederopbouw, mensenrechten, meisjes naar school laten gaan en natuurlijk de Dutch Approach (het winnen van de hearts and minds van de Afghanen met diplomatieke middelen), terwijl er in Aghanistan ook door de Nederlanders in de praktijk hard en langdurig is gevochten. Overigens deden de andere bondgenoten gaandeweg ook meer aan nationbuilding dan aan terrorismebestrijding in de hoop van Afghanistan een modern, democratisch land te maken.

Indrukwekkende opmars

De hoop dat dit gaat lukken, kalft verder af. De Afghaanse troepen kunnen zelfstandig de strijd tegen de taliban niet voeren. De streng-islamitische beweging, vorig jaar zelfs gesprekspartner bij vredesbesprekingen met de VS, is bezig aan een indrukwekkende opmars waardoor het de vraag is of de bescheiden vooruitgang die is geboekt met de opbouw van Afghanistan stand zal houden.

Biden zei in april dat de VS en zijn bondgenoten niet in staat zijn om de koers van het land blijvend te beïnvloeden. Een even ware als, gezien de kosten in levens en geld, schrijnende slotsom. De oorlog in Afghanistan heeft laten zien dat buitenlandse inmenging op de lange duur geen garantie is voor vrede en stabiliteit en dat het westerse vermogen om een land vorm te geven naar moderne maatstaven aan grenzen is gebonden.