Voetballen in dat ene stadion tussen de rots en start- en landingsbaan van Gibraltar

Voor het eerst in de geschiedenis speelt Nederland vanavond tegen Gibraltar. De ‘rots’ in het uiterste zuiden van Spanje mag met slechts zo’n 30.000 inwoners en een 195e plaats op de FIFA-ranking met recht een voetbaldwerg worden genoemd.

Eén voetbalstadion kent Gibraltar slechts, waarin alle twaalfs clubs uit de Gibraltar National League hun competitiewedstrijden spelen. Het Victoriastadion is een klein stadion met kunstgras en omringd door een atletiekbaan. Twee kleine rode tribunes vullen de lange zijdes. Het is vooral de achtergrond die de accommodatie - uiteraard ook de thuishaven van het nationale elftal - uniek maakt. Achter de ene goal landen en stijgen vliegtuigen en achter de andere goal is de 426 meter hoge Rots van Gibraltar duidelijk zichtbaar. De ligging van het stadion geeft de situatie van Gibraltar goed weer: het land is een postzegel van slechts zes vierkante kilometer waar elke vierkante meter goed moet worden benut.

De Britse kroonkolonie is al vierhonderd jaar onderdeel van de strijd tussen Groot-Brittannië en Spanje. De laatste veroverde de rots definitief op de Moren in 1462. Gibraltar is door de ligging een ideaal punt om de Middellandse Zee te bewaken. Meer dan eens werd de Spaanse marine dan ook belaagd. Zo ook in 1607 toen een Nederlandse vloot onder leiding van Jacob van Heemskerck de complete Spaanse vloot, 21 schepen, vernietigde in de baai van Gibraltar.

Honderd jaar later, in 1704, kwamen de Nederlanders wederom langs, nu samen met de Engelsen. Het merkwaardige was dat admiraal Sir George Rooke helemaal niet van plan was om Gibraltar aan te vallen. Het idee was om samen met de Nederlanders door te varen naar het Franse Toulon, maar toen dat niet haalbaar bleek werd gekozen voor een alternatief doel: Gibraltar. Wederom werden de Spanjaarden verslagen en met de Unie van Utrecht in 1713 kwam de rots definitief in Britse handen. Een situatie die tot vandaag voortduurt en evenzo lang door de Spanjaarden wordt betwist.

Rijke voetbaltraditie

Het is ook dankzij de Britten dat er in Gibraltar wordt gevoetbald. Door de strategische ligging aan de Middellandse Zee waren er veel Britse soldaten gelegerd. De lokale bevolking zag de soldaten voetballen en nam de sport enthousiast over. Hoewel Gibraltar pas sinds 2016 onder de vlag van de Europese voetbalbond UEFA acteert, wordt er op Gibraltar zodoende al ruim 120 jaar gevoetbald. De Gibraltar Football Association (GFA) is zelfs al opgericht in 1895 en is een van de oudste voetbalbonden ter wereld.

De Tweede Wereldoorlog zorgde voor een enorme opkomst van het Gibraltarese voetbal. De bewoners van het Britse overzeese gebied werden geëvacueerd en ondergebracht in hotels in Londen. Alleen de inwoners die echt onmisbaar waren, mochten blijven. Voor de vluchtelingen was het voetbal een enorme uitlaatklep. Zij begonnen in Londen voetbalclubs vernoemd naar de hotels waar zij verbleven, zoals Ivanhoe, Lancaster Gate en Wembley Pool en de wedstrijden waren razend populair in de Britse hoofdstad.

Doordat Groot-Brittannië tot 1960 dienstplicht kende, waren op Gibraltar veel soldaten die als profvoetballer hadden gespeeld in Engeland of Schotland

In 1943 stichtten de achterblijvers Gibraltar United. De club speelde tijdens de oorlogsjaren louter tegen militaire teams en werd kort na de oorlog de topclub van het land. Doordat Groot-Brittannië tot 1960 dienstplicht kende, waren op Gibraltar veel soldaten die als profvoetballer hadden gespeeld in Engeland of Schotland. Door de tegenstand die de lokale voetballers kregen, schoot het niveau omhoog. Veel Europese teams kwamen naar Gibraltar om oefenwedstrijden te spelen. In 1949 wist Gibraltar zelfs het grote Real Madrid op 2-2 te houden.

Isolatie

Na het afschaffen van de dienstplicht zakte het aantal gelegerde militairen in Gibraltar van een paar duizend naar een paar honderd. Daarmee zakte de weerstand en het niveau van het Gibraltarese voetbal. In de jaren zestig draaide de Spaanse dictator Franco het voetbal op Gibraltar de nek om. Dat Gibraltar Brits grondgebied was, was voor hem een doorn in het oog. In 1969 sloot hij de grens tussen Spanje en Gibraltar, een situatie die tot 1982 zou duren voor personen en zelfs tot 1985 voor personen.

De ziel van de clubs ligt in de clubhuizen. Elke club heeft een eigen clubhuis, waar vooral veel bordspelletjes worden gespeeld

„Toch kent het land een echte voetbalcultuur”, zegt Joris van de Wier. In 2017 reisde hij naar het kleine land voor zijn boek Pot 6, waarvoor hij de kleinste voetbalnaties van Europa bezocht. „Omdat het zo’n klein landje is, is er maar één stadion waar alle teams hun wedstrijden afwerken. De ziel van de clubs ligt in de clubhuizen. Elke club heeft een eigen clubhuis, waar vooral veel bordspelletjes worden gespeeld. Nadat Franco de grens dichtgooide, was er niets meer te doen in Gibraltar. Met spelletjes spelen werd de tijd gedood. Zodoende is er bijvoorbeeld een subbuteo-competitie (een soort tafelvoetbal) tussen de verschillende clubs op Gibraltar.”

Lid van de UEFA

Al in 1991 ondernam de Gibraltar Football Association de eerste pogingen om lid te worden van de UEFA. Hoewel het land aan alle gestelde voorwaarden voldeed, werd de toetreding stelselmatig door een Spaans veto geblokkeerd. Zij stelden dat Gibraltarese toetreding een precedentwerking zou hebben op Baskenland en Catalonië.

In 2007 waagde Gibraltar nogmaals een poging. Maar weer lagen de Spanjaarden dwars. Door te dreigen om alle Spaanse ploegen terug te trekken uit de Europese competities, stemden uiteindelijk alleen Wales, Schotland en Engeland voor toetreding van de rotsbewoners.

Sinds 2013 mag Gibraltar zich lid noemen van de UEFA en vanaf 2016 mag het zich proberen te plaatsen voor EK’s en WK’s

Een derde poging was uiteindelijk wél effectief. De GFA werd gesteund door het CAS, het hof van arbitrage voor sport, en de Gibraltarezen bezochten elke Europese voetbalbond om aan te tonen dat het land een echte voetbalcultuur bezat. Behalve Wit-Rusland en, hoe kan het ook anders, Spanje ging elk lid overstag. Sinds 2013 mag Gibraltar zich lid noemen van de UEFA en vanaf 2016 mag het zich proberen te plaatsen voor EK’s en WK’s en clubs inschrijven voor Europese toernooien.

Hoger niveau

„De toetreding tot de UEFA heeft het voetbal enorm veranderd”, zegt Van de Wier. „Voor het nationale team kan het funest zijn. Alle spelers in Gibraltar worden tegenwoordig betaald. Teams die voorheen bestonden uit Gibraltarezen halen nu veel buitenlanders. Het niveau van het clubvoetbal is daardoor wel gigantisch omhoog gegaan. Doordat Gibraltar nu ploegen mag afvaardigen voor de Europese toernooien is het enorm interessant geworden voor spelers en ook buitenlandse investeerders. Gibraltar is de toegangspoort tot een carrière in Europa.”

Celtic-aanvoerder Scott Brown noemde het later één van de grootste schandalen uit de geschiedenis van de Schotse grootmacht

Ironisch genoeg zijn het vooral Spaanse voetballers die profiteren van de toetreding. Door de hoge werkloosheid in Spanje en de relatief hoge en vooral ook stabiele verdiensten op Gibraltar, is de Gibraltarese competitie een ideaal toevluchtsoord geworden voor de vele werkloze voetballers. De resultaten in Europees verband spreken niettemin nog niet tot de verbeelding. Een keer haalde het Gibraltarese clubvoetbal het nieuws: in 2016 won Lincoln Red Imps thuis met 1-0 van Celtic. Aanvoerder Scott Brown noemde het later één van de grootste schandalen uit de geschiedenis van de Schotse grootmacht. Doelpuntenmaker die dag was Lee Casciaro, die vandaag de dag - op zijn 39e - nog altijd deel uitmaakt van de nationale selectie.

Voetbal in Faro

De kwalificatiewedstrijden voor het EK 2016 kon Gibraltar nog niet in eigen land afwerken. Doordat de kunstgrasmat niet voldeed aan de eisen van de UEFA moest worden uitgeweken naar Estádio Algarve in Faro, op zo’n vierhonderd kilometer van Gibraltar. De voetbalbond stelde elke wedstrijd bussen beschikbaar voor een vier uur durende tocht naar Zuid-Portugal.

De Spaanse bond zou vijf minuten voor de aftrap nog kunnen beslissen om de wedstrijd te verbieden. Dat durfde niemand aan

Van de Wier sprong in de bus en zag zodoende de laatste thuiswedstrijd buiten de eigen grenzen, tegen Estland. „Het zou natuurlijk veel logischer zijn om in Spanje te spelen. Alle Gibraltarese ploegen trainen ook in Spanje. In La Línea de la Concepción (aan de andere kant van de grens) ligt een stadion mét natuurgras wat aan alle eisen voldoet. Maar de Spaanse bond zou vijf minuten voor de aftrap nog kunnen beslissen om de wedstrijd te verbieden. Dat durfde niemand aan.”

Sinds 2018 speelt Gibraltar weer in het eigen vertrouwde Victoriastadion, maar dat wil niet zeggen dat er WK-kwalificatiereeks veel mag worden verwacht. Toch vierde het land in het stadion vorig jaar september een mooi feestje door in de Nations League voor ‘dwerglanden’ met 1-0 van San Marino te winnen.

Het team

Het nationale elftal, dat de WK-kwalficatie begon met nederlagen tegen Noorwegen (0-3) en Montenegro (4-1) bestaat voornamelijk uit spelers die hun geld verdienen in Gibraltar zelf, waarbij Lincoln Red Imps met twaalf internationals hofleverancier is. De aanvoerder is de 38-jarige Roy Chipolina. De verdediger van Lincoln Red Imps maakte in 2014 tegen de Faeröer eilanden de eerste Gibraltarese goal ooit.

Coleign speelt als enige als prof in het buitenland. Sinds afgelopen zomer staat hij onder contract bij de Noord-Ierse topclub Glentoran

Een andere bekendere naam is die van recordinternational Liam Walker, die 54 van de 56Gibraltarese interlands speelde, en tevens voormalig speler van het Engelse Portsmouth en Notts County. Ook doelpuntenmaker tegen Celtic en Gibraltars all-time topscorer met drie goals, Lee Casciaro is op zijn 39e nog immer van de partij. Aan Dayle Coleign de taak zijn doel zo lang mogelijk schoon te houden. Coleign speelt als enige als prof in het buitenland. Sinds afgelopen zomer staat hij onder contract bij de Noord-Ierse topclub Glentoran, waar hij dit seizoen in 24 wedstrijden 12 keer de nul wist te houden.

Van Gibraltar mag in de WK-kwalificatiereeks geen wonderen worden verwacht. Voor een land dat zo lang op erkenning heeft gewacht is dat ook niet belangrijk. Alles wat Gibraltar wil is nieuwe hoofdstukken schrijven in de rijke voetbalgeschiedenis, hier aan de voet van een bijzondere rots.

Nieuws

menu