Volgens oud-Cambuurspeler Oekie Hoekema is de discussie rondom Qatar zinvol, ook zonder boycot

Van kranten en tv-programma’s tot aan WhatsApp-groepen en de politiek: overal worden discussies gevoerd over het WK voetbal van 2022 in Qatar. Dat een boycot er niet gaat komen, staat ondanks de geschonden mensenrechten vrijwel vast. ,,Mar dan noch is it in goede saak dat der ekstra omtinken foar komt”, zegt oud-SC Cambuur-speler Oekie Hoekema.

Oud-voetballer Oeki Hoekema.

Oud-voetballer Oeki Hoekema. Foto: Jilmer Postma

Vrijdagochtend, tien uur.Oekie Hoekema opent de deur van zijn nieuwbouwwoning aan de rand van Heerenveen. De in Pingjum geboren Leeuwarder mag dan inmiddels 72 jaar oud zijn, praten over voetbal doet hij nog altijd graag. Zeker wanneer het onderwerp het omstreden WK in Qatar betreft.

Net als de rest van de wereld kijkt Hoekema vol ongeloof toe als FIFA-president Sepp Blatter op een congres van de wereldvoetbalbond in 2010 het WK van tien jaar later aan Qatar toebedeelt. Daar waar geen enkele voetbalcultuur heerst, homoseksualiteit zwaar bestraft wordt en vrouwen nog altijd minder rechten hebben dan mannen moeten zeven futuristische voetbalstadions verrijzen.

Dat de toewijzing op corrupte wijze verkregen is, wordt snel duidelijk. Maar in plaats van het WK daarom uit het Arabische emiraat weg te halen gaan de voorbereidende werkzaamheden gewoon door. Voor de bouw van de voetbaltempels en andere faciliteiten die nodig zijn, worden duizenden arbeidsmigranten uit met name India, Pakistan, Nepal, Bang-ladesh en Sri Lanka naar Qatar getransporteerd.

De omstandigheden waaronder zij hun werk moeten doen, zijn met temperaturen van boven de veertig graden en werkdagen van tien uur beroerd. De verdiensten zo mogelijk nog slechter. Dat blijkt wel wanneer The Guardian begin dit jaar een schokkend artikel publiceert. Bij de realisatie van alle Qatarese voorzieningen zijn volgens de Engelse krant sinds 2010 ten minste 6500 arbeidsmigranten om het leven gekomen. Geen van hen had aantoonbare gezondheidsproblemen.

Bloederige waarheid

Met andere woorden: achter de architectonische hoogstandjes die in de steenrijke Golfstaat uit de grond worden gestampt, gaat een bloederige waarheid schuil, waarbij meerdere mensenrechten geschonden worden. Logisch dus dat de discussie over een boycot van het wereldkampioenschap weer helemaal is opgelaaid.

Zes Noorse profclubs riepen hun nationale team reeds op om een streep te zetten door mogelijke WK-deelname en ook in Nederland hebben diverse politici en opiniemakers zich al uitgesproken, van wie Gert-Jan Segers misschien nog wel het stelligst was. Hoewel Oranje de kwalificatiereeks inmiddels heeft afgetrapt, moet het Nederlands elftal volgens de ChristenUnie-lijsttrekker niet mee willen doen. ,,Anders dansen we straks op graven van 6500 mensen, die in de hoop op een beter leven de dood hebben gevonden.”

Wannear’t jo echt in statement meitsje wolle, moatte jo jo earst pleatse en as dat slagget sizze: wy geane net. Soks giet de wrâld oer

De situatie van nu vertoont veel gelijkenissen met die van 43 jaar geleden, toen Oekie Hoekema zich in 1978 als enige Nederlandse profvoetballer aansloot bij de beweging die tot een boycot van het WK in Argentinië opriep. De oud-speler van SC Cambuur, PSV en FC Den Haag wenste niet af te reizen naar het Zuid-Amerikaanse land, waar onder generaal Jorge Videla’s militaire junta mensenrechten op brute wijze geschonden werden.

Samen met cabaretier Freek de Jonge en diens collega Bram Vermeulen probeerde Hoekema in de maanden voorafgaand aan het WK mensen te overtuigen van het feit dat het Nederlands elftal niet naar Argentinië zou moeten gaan en ook binnen de voetbalwereld zamelde de eenmalig international handtekeningen in. ,,Mar dat gie net sa maklik”, vertelt hij nu. ,,Ik haw faak mei minsken praat dy’t seine dat se it mei my iens wiene. Ek by FC Den Haag. Mar sadree’t se tekenje moasten, ûntstie der in oar byld. Dêr ha’k my doe o sa oer fernuver.”

Kritiek

Waar Hoekema op medestanders hoopte, oogstten zijn inspanningen onder collega’s die wél hun mening durfden te geven vooral kritiek. Om de uitspraak van Willem van Hanegem (,,Oekie moet maar naar Texel op vakantie en daar met zijn rooie kop op de hoek gaan staan knipperen”) kon hij nog wel lachen. Maar de bewering dat hij – omdat-ie toch niet geselecteerd zou worden – gemakkelijk praten had, leidde wel tot ergernis.

Sport en politiek zouden gescheiden moeten blijven, hoorde Hoekema vaak. ,,Dan tink ik: wannear’tst net snapst dat sport en polityk echt wol mei-inoar te meitsjen hawwe, bist gewoan ûnnoazel. Videla brûkte de sport. Of better: hy makke der misbrûk fan. It giet hielendal nergens oer dat je dat no noch hieltyd útlizze moatte.”

Hoewel de boycot er uiteindelijk niet kwam (Oranje ging wel naar Argentinië en haalde de finale), werd Hoekema sindsdien vaak weggezet als de enige voetballer met principes. Geen probleem, dacht hij aanvankelijk. ,,Mar nei ferrin fan tiid murk ik dat ik hieltyd mear as úthingboerd brûkt waard foar alles wat mei skeinde minskerjochten te meitsjen hie. En dat wie fansels net de bedoeling. Ik bin gjin beropsprotesteerder.”

Op internet verschenen niettemin de gekste verhalen. Zo zou Hoekema als speler van FC Den Haag in zijn contract hebben laten opnemen dat hij niet wilde spelen tegen clubs uit landen waar een dictatoriaal regime heerste. ,,Unsin”, klinkt het nu. ,,Immen hat dat op Wikipedia skreaun en dan sjogge je dat oare media soks oernimme, mar ik haw der noait oan tocht om dat te dwaan. It giet allinnich om ekstreme gefallen.”

Extreem geval

Zo’n extreem geval is het WK in Qatar wel. Al in 2015, zes jaar geleden dus, zei Hoekema dat hij vond dat de wereldtitelstrijd naar een ander land moest worden verplaatst (,,Je moatte ergens de grins lûke”). Maar waar die oproep toen weinig weerklank vond, zijn er dankzij de schokkende sterftecijfers die The Guardian publiceerde nu wél mensen opgestaan.

Dat daar tot nog toe geen enkele profvoetballer tussen zit, vindt Hoekema jammer. ,,Blykber bliuwt it muoilik om jin út te sprekken oer maatskiplike tema’s.” Des te verbazingwekkender is het volgens hem daarom dat internationals zoals Georginio Wijnaldum en Frenkie de Jong eind 2019 wél fel ageerden tegen de racistische uitingen bij het eerstedivisieduel tussen FC Den Bosch en Excelsior. ,,Want as je dêr je mûle oer iepen lûke, moatte je no ek net nei Katar gean. Wat dêr bart is op syn minst sa slim.”

Toch zijn de (financiële) belangen voor de FIFA en andere betrokken partijen net als in 1978 te groot om het WK te annuleren, beseft Hoekema. ,,Dêrom sille wy op in oare wize besykje moatte dingen te feroarjen.” Het Limburgse graszodenbedrijf Hendriks Graszoden gaf daarin twee weken geleden alvast een voorzet, door na inspectie ter plaatse te concluderen dat het geen grasmatten wilde leveren aan een land waarin de mensenrechtensituatie zo schrijnend is.

Dat je ook door alleen je geluid te laten horen dingen voor elkaar kunt krijgen, bleek bovendien wel uit de ommekeer die het Duitse volleybalduo Borger/Sude onlangs wist te bewerkstelligen. Beide dames weigerden mee te doen aan een internationaal toernooi in Qatar omdat bikini’s er niet zijn toegestaan en kregen na diverse mediapublicaties toch toestemming om tijdens wedstrijden hun ‘werkkleding’ te dragen.

Scherpe kantjes

,,It is moai dat der no ekstra oandacht foar dat soarte saken komt”, stelt Hoekema. ,,Je moatte net tinke dat je de kultuer fan sa’n lân ynienen 180 graden draaie kinne, mar as de skerpe kantsjes der wat ôf geane, dan hat it al sin.” Daarom is het ook alleen maar goed dat de rest van de wereld Qatar nu een spiegel voorhoudt, vindt hij. ,,En sjen lit dat it ek oars kin.”

Amnesty International en Human Rights Watch onderstrepen dat. Beide mensenrechtenorganisaties pleiten voor een duurzame verbetering van de situatie in Qatar en zien in het WK juist een kans om de manier waarop in het land met mensen om wordt gegaan onder de aandacht te brengen.

Hoekema knikt als hij het hoort. Ook acties ter plaatse hebben zin, denkt hij. ,,Mar wannear’t jo echt in statement meitsje wolle, moatte jo jo earst pleatse en as dat slagget sizze: wy geane net. Soks giet de wrâld oer.” Het is niettemin ijdele hoop. ,,Want de KNVB fer-skûlet him efter de FIFA en de polityk brânt de hannen der ek net oan. Ja, miskien troch gjin hege funksjonarissen te stjoeren. Mar dan kinne jo better wol gean en it oankaarte.”

Dat de KNVB zich – om herhaling van het Qatar-echec te voorkomen – inmiddels samen met andere nationale bonden achter een plan voor nieuwe regelgeving heeft geschaard, stemt Hoekema hoopvol. In de toekomst moet een land dat kans wil maken op de WK-organisatie eerst de mensenrechten op orde hebben. ,,En as dat bart is dat fansels in goeie saak. Mar it bliuwt in kwestje fan earst sjen, dan leauwe. Wannear’t in lân lykas Katar yn de takomst der in hiele soad sinten tsjinoan smyt om it WK binnen te heljen wol ik noch wolris sjen wat de FIFA docht. Uteinlik draait it allegearre om jild.”