Investeren in nieuwe activiteiten is een remedie om de economie weer te laten opleven. Daarnaast zal de ECB de rente weer moeten verhogen, zodat er over de hele linie weer positieve rentes zijn.

Verkiezingen: Hoe verdelen we na de coronacrisis de lasten zo eerlijk mogelijk?

Investeren in nieuwe activiteiten is een remedie om de economie weer te laten opleven. Daarnaast zal de ECB de rente weer moeten verhogen, zodat er over de hele linie weer positieve rentes zijn. Foto: ANP

De verkiezingen zijn een goed moment om na te denken over de inrichting van ons land. Hoe moeten we omgaan met de economische gevolgen van de coronacrisis? Hoe zorgen we ervoor dat de lasten zo eerlijk mogelijk verdeeld worden?

Om deze vraag te beantwoorden moeten we eerst weten wanneer de coronacrisis voorbij is. Een paar weken geleden schatte de Financial Times in dat de geïndustrialiseerde landen nog tot in 2022 last van de coronacrisis hebben. De ontwikkelingslanden zouden volgens hen nog tot 2027 van deze crisis last ondervinden. In de laatstgenoemde landen kunnen inwoners veel moeilijker in een lockdown omdat ze buitenshuis hun brood moeten verdienen, zodat afstand houden moeilijk wordt. Bovendien komen de vaccins daar veel later en is het de vraag wanneer grote delen van de bevolking ingeënt zijn.

Ik ga me niet aan een schatting van de einddatum van deze crisis wagen. Wel denk ik dat het bovenstaande aangeeft dat we een aantal jaren in gaan waarin de dreiging van een uitbraak telkens weer opdoemt. Om dergelijke uitbraken te voorkomen zullen er beperkingen op het intercontinentale reizigersverkeer blijven bestaan, schat ik. Ook verwacht ik dat maatregelen als sneltests en in quarantaine blijven na een buitenlandse (buiten de Europese Unie) reis van kracht blijven. Dit betekent dat de economie nog jaren met een strakke of losse handrem aan moet functioneren.

Faillissementen

Na de uitbraak van de coronacrisis, nu bijna een jaar geleden, hebben de Westerse regeringen gereageerd met lockdowns en steunpakketten om de negatieve gevolgen van de lockdowns op te vangen. Dit werd gesteund door een ruim monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Algemeen heerst de mening dat in hoofdlijnen dit een goed beleid is geweest. Ook de recente maatregelen om nog extra verlichting aan het bedrijfsleven te geven zijn positief ontvangen.

Lees ook: Verkiezingen: Transparante energieprojecten en anders niet

Het gevolg is ook geweest dat er vorig jaar opmerkelijk weinig faillissementen zijn uitgesproken. Ik verwacht dat we in 2021 een nieuwe fase ingaan. Banken, bedrijfsleven en overheid zullen nu niet om de vraag heen kunnen of alle bedrijven nog gered moeten worden. Is de verwachting dat ook na gebruik van de steunmaatregelen geen levensvatbaar bedrijf overblijft, dan is faillissement toch het beste. Duidelijkheid is vaak beter dan valse hoop. Ik vermoed dat in 2021 steeds meer bedrijven tot de conclusie komen dat doorgaan geen zin heeft.

Duidelijkheid is vaak beter dan valse hoop. Ik vermoed dat in 2021 steeds meer bedrijven tot de conclusie komen dat doorgaan geen zin heeft

Voor degenen die wel door kunnen, hoop ik dat de Belastingdienst en de financiers coulant zullen zijn en niet meteen hun vorderingen willen innen. Ik verwacht namelijk een lange overgangsperiode naar normale tijden.

Investeren in nieuwe activiteiten is een remedie om de economie weer te laten opleven. Welke activiteiten? Ik denk aan de energietransitie, investeringen om de economie circulair te maken, artificial intelligence en de digitale economie, en ten slotte maatregelen om op de klimaatverandering te anticiperen inclusief het minder milieubelastend maken van de landbouw. De Nederlandse overheid heeft hiervoor via het Nationaal Groeifonds, het ‘Wopke-Wiebes fonds’, twintig miljard euro beschikbaar gesteld. Ook is het de bedoeling dat een groot deel van het Europese herstelfonds hiervoor gebruikt wordt.

Rol particuliere sector

Helaas loopt dat nog niet zo vlot. In het voorjaar van 2020 is lang gesteggeld over de omvang van het fonds, waardoor er te weinig aandacht is geweest voor het doel. Het gevolg is dat de Italiaanse regering al is gevallen over de discussie hoe de gelden te besteden en dat de Europese Commissie de plannen van verschillende landen, waaronder Duitsland, heeft afgekeurd om dat ze te vaag zijn. Uitgeven is oké, als je weet waaraan.

Investeringen moeten niet alleen van de overheid komen. Ook de particuliere sector kan en moet een rol vervullen. De traditionele rolverdeling is dat de overheid datgene financiert dat nog te risicovol is of die investeringen waarvan de opbrengsten aan de gemeenschap toevallen en niet naar de individuele investeerder toe te rekenen zijn.

Investeringen moeten niet alleen van de overheid komen. Ook de particuliere sector kan en moet een rol vervullen

Mijn inschatting is dat de particuliere sector graag investeert, mede omdat de rente nu laag is. De overheid zal dit dan wel via regelgeving moeten ondersteunen. Voorbeelden zijn te vinden in de energietransitie. Verschillende particulieren met een beperkt vermogen willen best, naast zonnepanelen op hun eigen huis, investeren in zonneparken in de buurt van hun woonplaats. Dan moet de overheid bij de aanbesteding van deze projecten wel aangeven dat ze hiervoor een voorkeur heeft.

Lees ook: Verkiezingen: Als de Waddenzee zo waardevol is, maak hem dan drie keer zo groot

De plaatselijke bevolking laten meeprofiteren verhoogt ook de acceptatie van maatregelen. Verder blijkt het juridisch ingewikkeld om via een Vereniging van Eigenaren gezamenlijk te investeren. Ik zou zeggen, los het juridische probleem op.

Verlagen schuld

Nadat er geïnvesteerd is, ontstaat er economische welvaart, mag je hopen. Deze toegenomen groei genereert hogere belastingen die gebruikt kunnen worden voor de aflossing van de eerder ontstane schuld. Dat zal niet voldoende zijn, schat ik in. Bovendien is de rente positief in normale tijden. Hoe kunnen we de schuld verlagen en weer naar een situatie met een positieve rente komen?

Voor de verlaging van de schuld is het belangrijk dat het niet gebeurt door bezuinigingen die de groei weer tenietdoen. Dan komen we van de regen in de drup. Inflatie is ook geen optie, want dat is een brevet van onvermogen, treft vooral de middenklasse en gaat in tegen het streven de rente weer te laten stijgen. Het verhogen van de belastingtarieven blijft dan over.

Om hen effectief te kunnen belasten zullen belastingparadijzen als Luxemburg, Ierland en Nederland hun fiscale faciliteiten op moeten geven

Om de lasten eerlijk te verdelen zullen dat hogere belastingen op hogere inkomens en hogere vermogens moeten zijn. Waarbij ik met vermogens denk aan vermogens boven de miljoen euro en niet het vermogen van ex-bouwvakkers die in de jaren zestig en zeventig een eigen huis hebben gebouwd, dat nu op papier veel meer waard is.

Lees ook: Verkiezingen: Een nieuw kabinet wacht een hoop werk

Daarnaast lijkt het me redelijk om de bedrijven die van de coronacrisis hebben geprofiteerd een tijdelijke extra belasting op te leggen. Dit zijn vaak internationaal opererende bedrijven. Om hen effectief te kunnen belasten zullen belastingparadijzen als Luxemburg, Ierland en Nederland hun fiscale faciliteiten op moeten geven. Het is politiek onhandig en moreel verwerpelijk belastingfaciliteiten aan te bieden waardoor belastingen in landen met lagere inkomens omhoog moeten.

Eurobonds

Ten slotte zal de ECB de rente weer moeten verhogen, zodat er over de hele linie weer positieve rentes zijn. Dit kan tot spanningen binnen het eurogebied leiden, als beleggers uit de obligaties van de zuidelijke landen gaan en weer massaal in Duitse staatsobligaties beleggen. Het gezamenlijk uitgeven van eurobonds is een mogelijke oplossing. Onacceptabel volgens velen in Nederland. Dat valt nog te bezien. Mijn ruim veertigjarige ervaring in het volgen van de internationale monetaire wereld heeft me geleerd dat binnen tien jaar onacceptabele voorstellen in staande praktijk kunnen veranderen.

Had u, bijvoorbeeld, gedacht dat Wolfgang Schäuble, de voormalige minister van Financiën van Duitsland, anno 2021 zou zeggen dat hij gezamenlijke EU-obligaties nooit volledig heeft uitgesloten ,,omdat ik ook wel wist dat een economische en wisselkoersunie ze nodig heeft” (Financial Times, 26 januari 2021). Crises leiden ook tot voortschrijdend inzicht. Laten we hopen dat dat nu ook weer gebeurt.

Eelke de Jong is hoogleraar Internationale Economie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen

Dit artikel maakt deel uit van een serie in aanloop naar het Noordelijk Lijsttrekkersdebat. Lees meer op: www.frieschdagblad.nl/debat . Kijk daar op 8 februari om half vier ook rechtstreeks naar het Noordelijk Lijsttrekkersdebat